- Pracodawca stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko (art. 226 KP), a dokumentacja oceny je wskazuje (§ 39a ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP).
- Przy ryzyku wysokim działania wykonuje się, zanim praca będzie kontynuowana w dotychczasowych warunkach.
- Środki wybiera się w kolejności: usunięcie zagrożenia, ograniczenie u źródła, zastąpienie bezpieczniejszym rozwiązaniem, ochrona zbiorowa, organizacja i instrukcje, a na końcu środki ochrony indywidualnej.
- Każde działanie ma osobę odpowiedzialną i termin, a po wykonaniu datę realizacji.
- Koszty działań w zakresie BHP w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników (art. 207 § 2¹ KP).
Po co plan działań
Art. 226 KP nie kończy się na ocenie: pracodawca ma też stosować niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga, by dokumentacja oceny obejmowała te środki (§ 39a ust. 3), i dodaje, że środki stosowane w następstwie oceny powinny zwiększać poziom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników oraz być zintegrowane z działalnością firmy na wszystkich poziomach (§ 39a ust. 2).
Plan działań porządkuje te środki w jednym miejscu. Każdy wiersz dotyczy konkretnego zagrożenia na konkretnym stanowisku i określa:
- 01
Co trzeba zrobić.
- 02
Jakiego rodzaju to działanie (techniczne, organizacyjne, szkolenie, środki ochrony indywidualnej, pomiar, badania).
- 03
Kto za nie odpowiada.
- 04
Do kiedy.
- 05
Kiedy zostało wykonane.
W dokumentacji przygotowanej w tym serwisie plan działań jest osobną częścią, a karta oceny każdego stanowiska odsyła do niego w kolumnie „działania”.
Co najpierw: poziom ryzyka wyznacza kolejność
Kolejność działań wynika przede wszystkim z oceny:
- Poziom ryzyka
Wysoki
Co oznacza dla planu: Ryzyko niedopuszczalne do czasu wykonania działań. Działania wykonuje się, zanim praca będzie kontynuowana w ten sam sposób; jeśli nie da się ich wykonać od razu, trzeba zmienić sposób pracy albo ją wstrzymać
- Poziom ryzyka
Średni
Co oznacza dla planu: Ryzyko dopuszczalne, jeśli środki są utrzymywane i doskonalone. Działania planuje się z realnym terminem
- Poziom ryzyka
Niski
Co oznacza dla planu: Ryzyko dopuszczalne. Wystarczy utrzymać stosowane środki i sprawdzać, czy działają
Przy bezpośrednim zagrożeniu dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany wstrzymać pracę i polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne, a do czasu usunięcia zagrożenia nie wydawać polecenia wznowienia pracy (art. 209² § 2 KP).
Przy ustalaniu kolejności w obrębie tego samego poziomu pomagają dodatkowe kryteria: liczba osób narażonych, wypadki i zdarzenia potencjalnie wypadkowe, do których już doszło, zgłoszenia pracowników, osoby szczególnie chronione oraz koszt i czas wykonania. Działania proste i tanie warto wykonać od razu, zamiast odkładać je w planie.
Jeśli brakuje środka, którego wprost wymagają przepisy, na przykład osłony na maszynie, aktualnego orzeczenia lekarskiego czy szkolenia przed dopuszczeniem do pracy, nie odkłada się go na później, tylko uzupełnia od razu.
Jak wybierać środki: od źródła zagrożenia do ochrony indywidualnej
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 39 ust. 2) wymienia zasady, na których opiera się zapobieganie wypadkom i chorobom związanym z pracą. Wynika z nich praktyczna kolejność pytań dla każdego zagrożenia:
- 01
Czy zagrożenie można usunąć?
- 02
Czy można je zlikwidować u źródła albo zastąpić niebezpieczny proces, urządzenie lub substancję bezpieczniejszymi?
- 03
Czy można dostosować warunki pracy do człowieka: zaprojektować stanowisko, dobrać maszyny i narzędzia, ograniczyć pracę monotonną i pracę w ustalonym z góry tempie?
- 04
Czy można zastosować środki ochrony zbiorowej, które mają pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej?
- 05
Jakie instrukcje i szkolenia są potrzebne?
- 06
Jakie środki ochrony indywidualnej pozostają konieczne?
Przykłady działań różnego rodzaju w małych firmach:
- Rodzaj
Techniczne
Przykład: Osłona noża krajalnicy; odciąg miejscowy przy stanowisku lakierniczym; podest z barierką zamiast drabiny w magazynie
- Rodzaj
Organizacyjne
Przykład: Dwie osoby przy zamykaniu sklepu; rotacja między kasą a magazynem; dostawy mąki na paletach
- Rodzaj
Instrukcje i szkolenia
Przykład: Instrukcja czyszczenia maszyny tylko po odłączeniu zasilania; instruktaż obsługi podnośnika
- Rodzaj
Środki ochrony indywidualnej
Przykład: Rękawice nitrylowe w salonie fryzjerskim; ochronniki słuchu przy szlifierce
- Rodzaj
Pomiary i badania
Przykład: Zlecenie pomiaru hałasu; skierowanie na badania okresowe
Środki ochrony indywidualnej pracodawca dostarcza nieodpłatnie i informuje o sposobach posługiwania się nimi (art. 237⁶ § 1 KP). Nie wolno dopuścić pracownika do pracy bez środków przewidzianych do stosowania na danym stanowisku (art. 237⁹ § 1 KP).
Jak zapisać działanie, żeby dało się je rozliczyć
Każdy wiersz planu powinien pozwalać po kilku miesiącach stwierdzić, czy działanie zostało wykonane. Porównanie:
- Zbyt ogólnie
Poprawić bezpieczeństwo w kuchni
Konkretnie: Wymienić wykładzinę przy frytownicy na matę antypoślizgową; odpowiada kierownik kuchni; termin: koniec stycznia
- Zbyt ogólnie
Szkolenie pracowników
Konkretnie: Instruktaż obsługi nowej krajalnicy dla dwóch sprzedawców; odpowiada właściciel; termin: przed uruchomieniem maszyny
- Zbyt ogólnie
Zmniejszyć hałas
Konkretnie: Zlecić pomiar hałasu na stanowisku blacharza, a po wyniku dobrać ochronniki słuchu; odpowiada kierownik warsztatu; termin: marzec
- Zbyt ogólnie
Wkrótce
Konkretnie: Konkretna data albo przynajmniej miesiąc
Osoba odpowiedzialna powinna mieć realny wpływ na wykonanie działania: czas, pieniądze albo uprawnienia. Jeśli działanie wykonuje firma zewnętrzna, na przykład serwis maszyn, za jego wykonanie nadal odpowiada osoba z firmy, która pilnuje zlecenia do końca.
Przykład: fragment planu warsztatu samochodowego
Warsztat zatrudnia trzech mechaników i lakiernika. Po ocenie ryzyka fragment planu wygląda tak:
| Stanowisko | Zagrożenie | Działanie | Rodzaj | Odpowiada | Termin |
|---|---|---|---|---|---|
| Lakiernik samochodowy | Opary rozpuszczalników | Przegląd i czyszczenie wentylacji kabiny lakierniczej; zlecenie pomiaru stężeń | techniczne, pomiar | Właściciel | Luty |
| Mechanik samochodowy | Przygniecenie przy pracy pod podniesionym pojazdem | Instrukcja pracy na podnośniku, wywieszona przy stanowisku; instruktaż dla wszystkich mechaników | instrukcja, szkolenie | Kierownik warsztatu | Przed końcem miesiąca |
| Mechanik samochodowy | Hałas przy pracy kluczem pneumatycznym | Pomiar hałasu; do czasu wyniku ochronniki słuchu przy pracy narzędziami pneumatycznymi | pomiar, ochrona indywidualna | Kierownik warsztatu | Marzec |
| Wszystkie | Poślizgnięcie na rozlanym oleju | Sorbent i szufelka przy każdym stanowisku, sprzątanie wycieków od razu | organizacyjne | Każdy mechanik, kontrola: kierownik | Natychmiast |
Każdy wiersz można rozliczyć: wiadomo, kto, co i do kiedy. Typowe zagrożenia tej branży opisuje strona Ocena ryzyka zawodowego: warsztat samochodowy, a stanowisko lakiernika strona Lakiernik samochodowy.
Jak pilnować planu
Plan zapisany i odłożony do segregatora niczego nie zmienia. Kilka prostych zasad:
- 01
Regularny przegląd terminów, np. co kwartał, z wpisaniem daty wykonania przy każdym zrealizowanym działaniu.
- 02
Sprawdzenie skuteczności: czy osłona jest zamontowana i używana, czy pracownicy rozumieją nową instrukcję, czy rękawice są właściwe i zakładane.
- 03
Rozmowa z pracownikami: to oni pierwsi widzą, że coś nie działa; mogą też przedstawiać wnioski w sprawie ograniczenia zagrożeń (art. 237¹¹ᵃ § 2 KP).
- 04
Nowy termin z uzasadnieniem, gdy działania nie udało się wykonać na czas, zamiast pozostawiać przeterminowany wpis.
- 05
Przechowywanie dowodów: faktur, protokołów odbioru, zaświadczeń ze szkoleń, kart wydania środków ochrony indywidualnej.
Wykonane działanie staje się środkiem stosowanym. W karcie oceny przenosi się je do kolumny środków, a ryzyko szacuje się ponownie: zwykle okazuje się niższe. Jeśli działanie zmienia sposób pracy, na przykład wprowadza nową maszynę, oznacza to aktualizację oceny opisaną w poradniku Aktualizacja oceny ryzyka.
Warto przeczytać
- PoradnikJak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach
- PoradnikMetody oceny ryzyka zawodowego: jak wybrać i jak stosować
- PoradnikAktualizacja oceny ryzyka zawodowego: kiedy i jak ją przeprowadzić
- ZagrożenieMaszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa
- BranżaWarsztat samochodowy
- BranżaRestauracja i bar
- BranżaSklep
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaSalon fryzjerski i kosmetyczny
Zobacz też: Wszystkie poradniki
Pytania i odpowiedzi
Czy każde zagrożenie musi mieć działanie w planie?
Nie. Przy ryzyku niskim zwykle wystarczy utrzymać stosowane środki. Działania są potrzebne tam, gdzie ryzyko jest wysokie, oraz tam, gdzie przy ryzyku średnim da się je rozsądnie zmniejszyć.
Kto może odpowiadać za działanie z planu?
Pracodawca, kierownik albo pracownik, który ma czas i uprawnienia do jego wykonania. Za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie odpowiada jednak zawsze pracodawca (art. 207 § 1 KP), więc to on pilnuje, by plan był realizowany.
Czy pracownik może pokryć koszt środków ochrony indywidualnej?
Nie. Pracodawca dostarcza środki ochrony indywidualnej nieodpłatnie (art. 237⁶ § 1 KP), a koszty działań w zakresie BHP w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników (art. 207 § 2¹ KP).
Co zrobić, gdy termin działania minie?
Ustalić przyczynę, wyznaczyć nowy realny termin i zapisać go w planie z krótkim uzasadnieniem. Jeśli chodzi o ryzyko wysokie, do czasu wykonania działania trzeba zmienić sposób pracy albo ją wstrzymać.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Dyrektywa Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.