- Ocenę ryzyka zawodowego dokumentuje się dla każdego stanowiska pracy, także wtedy, gdy pracuje na nim jedna osoba.
- Typowe zagrożenia na tym stanowisku: izocyjaniany w utwardzaczach; rozpuszczalniki; pył szlifierski.
- Pracodawca informuje pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy).
- Poniższy opis jest punktem wyjścia: ocenę przeprowadza się dla konkretnego stanowiska w danej firmie i dla osób, które na nim pracują.
Zadania na stanowisku
- Mycie, odtłuszczanie i szlifowanie powierzchni.
- Nakładanie i szlifowanie szpachli.
- Maskowanie elementów pojazdu.
- Mieszanie lakierów i dobór koloru.
- Nakładanie podkładu, lakieru bazowego i bezbarwnego pistoletem w kabinie.
- Suszenie, polerowanie i mycie pistoletów.
Maszyny, narzędzia i substancje
- Kabina lakiernicza z wentylacją i suszeniem
- Pistolety natryskowe, sprężarka, myjka do pistoletów
- Szlifierki orbitalne z odciągiem pyłu, polerka
- Mieszalnik lakierów, waga
- Promienniki podczerwieni
- Lakiery, utwardzacze, rozcieńczalniki, szpachlówki, podkłady
Typowe zagrożenia
- 01
Izocyjaniany w utwardzaczach
Źródło zagrożenia: Natrysk lakierów i podkładów dwuskładnikowych, mieszanie z utwardzaczem, praca bez ochrony dróg oddechowych, także poza kabiną.
Możliwe skutki: Uczulenie dróg oddechowych i astma, uczulenie skóry; osoba już uczulona reaguje nawet na małe stężenia.
Przykładowe środki:
- Natrysk wyłącznie w sprawnej kabinie z wentylacją.
- Ochrona dróg oddechowych dobrana do lakierów dwuskładnikowych, np. maska z doprowadzeniem powietrza.
- Szkolenie z bezpiecznego stosowania diizocyjanianów, którego przepisy UE (REACH) wymagają od ich zawodowych użytkowników.
- 02
Rozpuszczalniki
Źródło zagrożenia: Opary z lakierów, rozcieńczalników i środków do mycia pistoletów, odtłuszczanie elementów.
Możliwe skutki: Bóle i zawroty głowy, podrażnienie oczu i dróg oddechowych, przy długim narażeniu uszkodzenie układu nerwowego, zapalenie skóry.
Przykładowe środki:
- Zamknięta myjka do pistoletów z odciągiem.
- Zamknięte pojemniki i mieszanie w wentylowanym miejscu.
- Pomiary stężeń substancji z ustalonymi wartościami NDS.
- 03
Pył szlifierski
Źródło zagrożenia: Szlifowanie szpachli, podkładów i starych powłok.
Możliwe skutki: Podrażnienie dróg oddechowych i oczu, narażenie na składniki starych powłok.
Przykładowe środki:
- Szlifierki z odciągiem pyłu i stanowisko szlifierskie z wyciągiem.
- Półmaska przeciwpyłowa, okulary i sprzątanie odkurzaczem, bez przedmuchiwania.
- 04
Pożar i wybuch
Źródło zagrożenia: Łatwopalne opary w kabinie i mieszalni, iskry, elektryczność statyczna, osady lakieru.
Możliwe skutki: Pożar, wybuch, oparzenia.
Przykładowe środki:
- Ocena zagrożenia wybuchem i wyznaczenie stref w kabinie i mieszalni.
- Instalacje i urządzenia przystosowane do stref zagrożenia wybuchem, uziemienie.
- Regularne czyszczenie kabiny, wymiana filtrów i gaśnice przy stanowisku.
- 05
Kontakt skóry z lakierami i szpachlówkami
Źródło zagrożenia: Mieszanie szpachli z utwardzaczem, czyszczenie narzędzi, zabrudzone rękawice.
Możliwe skutki: Podrażnienia i uczulenia skóry, wyprysk.
Przykładowe środki:
- Jednorazowe rękawice nitrylowe, wymieniane po zabrudzeniu.
- Kombinezon lakierniczy z kapturem.
- 06
Hałas
Źródło zagrożenia: Sprężarka, szlifierki, wentylacja kabiny, przedmuchiwanie.
Możliwe skutki: Uszkodzenie słuchu przy długotrwałym narażeniu.
Przykładowe środki:
- Pomiar hałasu; do czasu jego wykonania czynnik jest oznaczony jako „do pomiaru”.
- Ochronniki słuchu przy szlifowaniu.
- 07
Drgania i wymuszone pozycje
Źródło zagrożenia: Długie szlifowanie szlifierką orbitalną, praca w przysiadzie przy progach i zderzakach, z rękami uniesionymi przy dachu.
Możliwe skutki: Dolegliwości dłoni i nadgarstków, bóle kolan, barków i kręgosłupa.
Przykładowe środki:
- Narzędzia o niższym poziomie drgań i przerwy.
- Stojaki na elementy i niskie taborety do pracy przy progach i zderzakach.
- 08
Gorąco w kabinie i oparzenia
Źródło zagrożenia: Wejście do kabiny w trakcie suszenia, promienniki podczerwieni, nagrzane elementy.
Możliwe skutki: Przegrzanie, oparzenia.
Przykładowe środki:
- Zakaz wchodzenia do kabiny w trybie suszenia.
- Bezpieczna odległość od promienników.
Środki ochrony indywidualnej
- Maska z doprowadzeniem powietrza lub półmaska z pochłaniaczem do lakierów
- Półmaska przeciwpyłowa do szlifowania
- Kombinezon lakierniczy z kapturem
- Rękawice nitrylowe
- Okulary ochronne
- Ochronniki słuchu
Badania, szkolenia i organizacja pracy
- W skierowaniu na badania lekarskie pracodawca wskazuje substancje stosowane w lakierni, w tym czynniki uczulające, oraz hałas i drgania; zakres badań ustala lekarz medycyny pracy.
- Karty charakterystyki lakierów, utwardzaczy i rozcieńczalników są dostępne przy stanowisku, a lakiernik zna zawarte w nich zagrożenia i środki ochrony.
- Kabina, wentylacja i filtry przechodzą przeglądy w terminach wskazanych przez producenta, bo ich stan bezpośrednio wpływa na narażenie lakiernika.
- Instruktaż stanowiskowy obejmuje pracę w kabinie, mieszanie lakierów i postępowanie w razie pożaru.
Na co zwrócić uwagę
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią: praca z niektórymi rozpuszczalnikami i składnikami lakierów może być objęta wykazem prac wzbronionych; stanowisko trzeba przejrzeć niezwłocznie po zgłoszeniu ciąży.
- Młodociani: prace z substancjami szkodliwymi i w strefach zagrożenia wybuchem są im w dużej mierze wzbronione; uczniowie mogą je wykonywać tylko w zakresie i na warunkach przewidzianych dla nauki zawodu.
- Jeśli któryś produkt zawiera substancję o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, pracodawca ma dodatkowe obowiązki wynikające z przepisów o tych czynnikach.
Karta oceny ryzyka dla tego stanowiska
Dokumentacja przygotowana w formularzu zawiera osobną kartę oceny ryzyka dla każdego stanowiska: opis stanowiska, zagrożenia z ich źródłami i możliwymi skutkami, stosowane środki, wstępny poziom ryzyka oraz działania do wykonania. Typowe stanowiska branży są w formularzu już zaproponowane: można zmienić ich nazwy albo dodać własne stanowisko na wzór podobnego z listy, a potem sprawdzić każdą odpowiedź.
Ocena ryzyka dla branży: Warsztat samochodowy.
Warto przeczytać
Pytania i odpowiedzi
Czy lakiernik potrzebuje specjalnego szkolenia z izocyjanianów?
Tak. Przepisy UE (REACH) wymagają, by osoby zawodowo stosujące produkty zawierające diizocyjaniany powyżej określonego progu stężenia przeszły szkolenie z ich bezpiecznego stosowania, zanim zaczną z nimi pracować. Informację o zawartości diizocyjanianów podają etykieta i karta charakterystyki.
Czy w lakierni trzeba robić pomiary?
Tak, jeśli występują substancje z ustalonymi najwyższymi dopuszczalnymi stężeniami, a w lakierni zwykle tak jest. Pomiar pokazuje, czy wentylacja i ochrona dróg oddechowych wystarczają.
Czy maska przeciwpyłowa wystarczy przy lakierowaniu?
Nie. Chroni przed pyłem przy szlifowaniu, ale nie przed oparami rozpuszczalników ani izocyjanianami. Do natrysku dobiera się ochronę dróg oddechowych według karty charakterystyki produktu.
Czy kabina lakiernicza to strefa zagrożenia wybuchem?
Wnętrze kabiny i miejsce mieszania lakierów to typowe miejsca, w których mogą powstawać mieszaniny wybuchowe. Pracodawca ocenia zagrożenie wybuchem i dobiera do niego urządzenia, wentylację i zasady pracy.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.