Przejdź do głównej treści
Moje dokumentyZacznij ocenę ryzyka
Zagrożenia · Osobny opis dla każdego

Zagrożenia w małych firmach, jedno po drugim

Gdzie dane zagrożenie występuje w restauracjach, salonach, sklepach, biurach, piekarniach i warsztatach, co mówią o nim przepisy, jak je ocenić i jakie środki stosuje się najczęściej.

Lista zagrożeń

17 zagrożeń zawodowych, każde opisane osobno

Przy każdym zagrożeniu: gdzie występuje, co mówią przepisy, jak ocenić ryzyko i jakie środki stosuje się najczęściej. Źródła podane są na końcu każdego opisu.

Pojęcia · przepisy BHP

Zagrożenie i ryzyko zawodowe: czym się różnią

Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP definiuje ryzyko zawodowe jako prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności niekorzystnych skutków zdrowotnych u pracowników. Zagrożenie to samo źródło możliwej szkody: ostrze krajalnicy, farba do włosów, podnośnik w warsztacie. Ryzyko określa, na ile prawdopodobne jest, że ta szkoda wystąpi w rzeczywistych warunkach pracy.

Ocena ryzyka zawodowego to obowiązek pracodawcy z art. 226 Kodeksu pracy: pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko związane z wykonywaną pracą, stosuje środki, które je zmniejszają, i informuje pracowników o ryzyku oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Co ma zawierać dokumentacja, określa § 39a rozporządzenia: opis stanowiska, wyniki oceny dla każdego czynnika środowiska pracy, działania zmniejszające ryzyko, datę oceny i osoby, które jej dokonały. Ocenę konsultuje się z pracownikami lub ich przedstawicielami (art. 237¹¹a Kodeksu pracy).

Czynniki szkodliwe, takie jak hałas, pyły czy substancje chemiczne, mają w przepisach wartości graniczne: najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia (NDS i NDN). Przy wyborze środków pomagają ogólne zasady zapobiegania zapisane w dyrektywie ramowej 89/391/EWG: przede wszystkim unikać ryzyka, zwalczać zagrożenia u źródła, zastępować to, co niebezpieczne, czymś bezpiecznym lub mniej niebezpiecznym, a środkom ochrony zbiorowej dawać pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej.

Metoda · krok po kroku

Jak ocenić ryzyko w uporządkowany sposób

Przepisy nie narzucają jednej metody oceny ryzyka. Każda rzetelna ocena zaczyna się jednak od rzeczywistej pracy na stanowisku, a nie od gotowej listy.

  • Krok 1

    Opisać rzeczywistą pracę

    Zanim zacznie się szukać zagrożeń, trzeba opisać zadania, miejsca pracy, maszyny, narzędzia, materiały i substancje na każdym stanowisku, także prace okresowe, takie jak gruntowne sprzątanie czy konserwacja.

  • Krok 2

    Rozpoznać zagrożenia

    Dla każdej grupy zagrożeń: co występuje, a czego nie ma. Zaznaczanie wszystkiego „na wszelki wypadek” sprawia, że dokument jest bezużyteczny, a pominięcie tego, co występuje, zostawia pracowników bez ochrony.

  • Krok 3

    Sprawdzić stosowane środki

    Dla każdego zagrożenia: konkretne i sprawdzalne środki – techniczne, organizacyjne, ochrony zbiorowej i indywidualnej – a także instrukcje i szkolenia. Przy substancjach chemicznych podstawą są karty charakterystyki.

  • Krok 4

    Oszacować ryzyko

    Ciężkość możliwych skutków i prawdopodobieństwo ich wystąpienia wyznaczają poziom ryzyka, na przykład niski, średni lub wysoki. Przy ryzyku niedopuszczalnym środki wprowadza się przed dalszą pracą.

  • Krok 5

    Uwzględnić pomiary

    Hałas, pyły, substancje chemiczne czy mikroklimat ocenia się na podstawie wyników badań i pomiarów porównanych z NDS i NDN. Dopóki wyniku nie ma, czynnik pozostaje „do pomiaru”, a nie „dopuszczalny”.

  • Krok 6

    Uwzględnić szczególne grupy pracowników

    Kobiety w ciąży i karmiące piersią, młodociani, osoby pracujące zdalnie: przepisy przewidują dla nich osobne wykazy prac albo osobną ocenę ryzyka.

  • Krok 7

    Działać i planować

    Brakujący środek, którego wymagają przepisy, wprowadza się od razu, a nie wpisuje do planu na odległy termin. Pozostałe usprawnienia trafiają do planu działań, z osobą odpowiedzialną i terminem.

Zagrożenia według branż

Gdzie te zagrożenia występują w praktyce

W każdej branży występuje jednocześnie kilka zagrożeń. Każda branża ma osobną stronę z pytaniami i zestawem typowych zagrożeń.

  • Gastronomia i żywność

    Restauracja i bar

    Główne zagrożenia: oparzenia, skaleczenia, poślizgnięcia, dźwiganie.

  • Uroda i pielęgnacja

    Salon fryzjerski i kosmetyczny

    Główne zagrożenia: kosmetyki i farby, podrażnienia skóry, praca na stojąco.

  • Handel

    Sklep

    Główne zagrożenia: dźwiganie, praca na stojąco, agresja klientów.

  • Gastronomia i żywność

    Sklep spożywczy

    Główne zagrożenia: krajalnica, chłodnie, dźwiganie.

  • Gastronomia i żywność

    Sklep mięsny i rybny

    Główne zagrożenia: noże, zimno, dźwiganie.

  • Gastronomia i żywność

    Piekarnia i cukiernia

    Główne zagrożenia: pył mączny, wysoka temperatura, dźwiganie.

  • Biura i usługi

    Biuro

    Główne zagrożenia: praca przy monitorze, stres, pozycja ciała.

  • Biura i usługi

    Biuro nieruchomości

    Główne zagrożenia: jazda samochodem, agresja klientów, praca przy monitorze.

  • Zdrowie

    Apteka

    Główne zagrożenia: substancje chemiczne, czynniki biologiczne, stres.

  • Rzemiosło i prace techniczne

    Warsztat samochodowy

    Główne zagrożenia: substancje chemiczne, hałas, maszyny i podnośniki.

  • Biura i usługi

    Firma sprzątająca

    Główne zagrożenia: środki czystości, poślizgnięcia, dźwiganie.

  • Biura i usługi

    Magazyn i transport

    Główne zagrożenia: wózki widłowe, dźwiganie, transport drogowy.

  • Rzemiosło i prace techniczne

    Remonty i wykończenia

    Główne zagrożenia: upadek z wysokości, pyły, prąd elektryczny.

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania o zagrożenia i ocenę ryzyka

Czym różni się zagrożenie od ryzyka zawodowego?

Zagrożenie to źródło możliwej szkody, na przykład ostrze krajalnicy albo rozpuszczalnik. Ryzyko zawodowe to prawdopodobieństwo, że szkoda nastąpi przy danej pracy, w rzeczywistych warunkach. Dokumentacja to nie tylko lista zagrożeń: dla każdego z nich zawiera ocenę ryzyka i środki ochrony.

Czym różni się ocena ryzyka od jej dokumentacji?

Ocena to działanie: rozpoznanie zagrożeń, oszacowanie ryzyka i decyzja o środkach. Dokumentacja zapisuje jej wyniki w zakresie określonym w § 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. Kodeks pracy wymaga jednego i drugiego: pracodawca ocenia ryzyko i je dokumentuje (art. 226).

Czy trzeba stosować konkretną metodę oceny ryzyka?

Nie. Przepisy nie narzucają metody. W dokumentacji warto jednak opisać przyjętą metodę, aby ocena była zrozumiała przy aktualizacji, a czynniki szkodliwe, takie jak hałas czy substancje chemiczne, oceniać na podstawie wyników pomiarów.

Czy obciążenie psychiczne trzeba oceniać także w małej firmie?

Tak. Ocena ma uwzględniać wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac, bez względu na wielkość firmy. Praca pod presją czasu, praca bez innych osób w pobliżu czy kontakt z agresywnymi klientami to czynniki, które warto ująć w ocenie, razem z konkretnymi środkami.

Kto wykonuje pomiary hałasu i innych czynników szkodliwych?

Badania i pomiary czynników szkodliwych wykonują akredytowane laboratoria. Pracodawca zleca pomiary na swój koszt, rejestruje i przechowuje ich wyniki oraz udostępnia je pracownikom. Częstotliwość kolejnych pomiarów zależy od poziomu wyników poprzednich.

Co oznacza, że środek trzeba wprowadzić od razu?

Jeśli brakuje środka wymaganego przepisami, na przykład osłony maszyny albo sprawnej gaśnicy, nie wpisuje się go do planu na odległy termin. Wprowadza się go natychmiast, a dokumentacja opisuje go już jako stosowany.

Czy pracodawca może przekazać ocenę ryzyka komuś innemu?

Przygotowanie dokumentacji można powierzyć osobie wykonującej zadania służby BHP albo specjaliście ds. BHP; można też skorzystać z narzędzia. Za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w firmie odpowiada jednak pracodawca, także gdy zadania służby BHP wykonuje ktoś spoza firmy (art. 207 Kodeksu pracy). To pracodawca zatwierdza ocenę i wprowadza środki.

Kto może poprosić o dokumentację oceny ryzyka?

Na przykład inspektor pracy podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Pracownicy mają prawo znać ryzyko związane z ich pracą. Dokumentacja powinna opisywać rzeczywiste stanowiska, a wskazane w niej środki powinny być rzeczywiście stosowane.

Źródła

Przepisy

Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.

Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.

Zasady są już jasne. Dalej poprowadzi kwestionariusz.

Zagrożenia typowe dla branży, karta oceny ryzyka dla każdego stanowiska, plan działań i dokumentacja do pobrania w formatach PDF, DOCX i XLSX. 249 zł netto (298,80 zł brutto), płatność jednorazowa, bez abonamentu.

Zacznij ocenę ryzyka