- Pracodawca zapewnia środki do zwalczania pożarów i ewakuacji oraz wyznacza pracowników do działań w tym zakresie (art. 209¹ Kodeksu pracy).
- Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku odpowiada za jego ochronę przeciwpożarową, m.in. za gaśnice i przygotowanie do ewakuacji (ustawa o ochronie przeciwpożarowej).
- Ocena łączy trzy elementy: źródła zapłonu, materiały palne i możliwość bezpiecznego wyjścia.
- Gaśnice mają być dobrane do rodzaju pożaru, dostępne i okresowo przeglądane, a drogi ewakuacyjne zawsze wolne.
- Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego i instrukcja bezpieczeństwa pożarowego to dwa różne dokumenty.
Skąd bierze się pożar w małej firmie
Do pożaru potrzebne są trzy rzeczy: materiał palny, źródło zapłonu i tlen. W małej firmie materiałów palnych jest sporo (kartony, tekstylia, olej, chemia), a źródłem zapłonu bywa niesprawna instalacja elektryczna, gorąca powierzchnia albo iskra. Skutki to oparzenia i zatrucie dymem, który bywa groźniejszy niż sam ogień.
- Branża
Restauracja i bar
Typowe źródła zagrożenia: olej we frytownicach, tłuszcz w okapach i kanałach wentylacyjnych, kuchnie gazowe
- Branża
Piekarnia i cukiernia
Typowe źródła zagrożenia: piece, tłuszcze, pył mąki, który unosząc się w powietrzu, może się zapalić, a nawet wybuchnąć
- Branża
Salon fryzjerski i kosmetyczny
Typowe źródła zagrożenia: suszarki i prostownice, lakiery w aerozolu, aceton, ręczniki suszone w suszarce bębnowej
- Branża
Sklep, sklep spożywczy
Typowe źródła zagrożenia: kartony i opakowania na zapleczu, oświetlenie witryn, agregaty urządzeń chłodniczych
- Branża
Apteka
Typowe źródła zagrożenia: etanol, środki dezynfekujące, kartony
- Branża
Biuro, biuro nieruchomości
Typowe źródła zagrożenia: przeciążone listwy zasilające, grzejniki elektryczne, ładowarki, papier
- Branża
Warsztat samochodowy
Typowe źródła zagrożenia: paliwa, rozpuszczalniki, iskry przy spawaniu i szlifowaniu, czyściwo nasączone olejem, akumulatory
- Branża
Firma sprzątająca
Typowe źródła zagrożenia: koncentraty chemii, ładowanie maszyn akumulatorowych
- Branża
Magazyn i transport
Typowe źródła zagrożenia: palety, folie, ładowanie akumulatorów wózków, paliwo
- Branża
Remonty i wykończenia
Typowe źródła zagrożenia: spawanie, cięcie, opalanie, zgrzewanie papy, rozpuszczalniki w zamkniętych pomieszczeniach
Co mówią przepisy
Art. 209¹ Kodeksu pracy wymaga, by pracodawca:
- zapewnił środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników;
- wyznaczył pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji;
- zapewnił łączność ze służbami zewnętrznymi, w tym z ochroną przeciwpożarową.
Liczba wyznaczonych osób, ich wyszkolenie i wyposażenie mają odpowiadać rodzajowi działalności, liczbie pracowników i innych osób w zakładzie oraz zagrożeniom. W najmniejszych firmach przepis pozwala, by działania te wykonywał sam pracodawca; granice zależą od liczby pracowników i kategorii ryzyka.
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej (art. 4) nakłada na właściciela, zarządcę lub użytkownika budynku obowiązki takie jak wyposażenie w gaśnice i urządzenia przeciwpożarowe, ich konserwacja, zapewnienie możliwości ewakuacji, zapoznanie pracowników z przepisami przeciwpożarowymi i ustalenie sposobu postępowania na wypadek pożaru. W lokalu wynajętym warto zapisać w umowie, kto za co odpowiada.
Rozporządzenie z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków określa szczegóły: dobór i rozmieszczenie gaśnic, ich przeglądy, drogi ewakuacyjne, prace niebezpieczne pod względem pożarowym oraz przypadki, w których wymagana jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego. Zasady ochrony przeciwpożarowej są też częścią instruktażu ogólnego w ramach szkolenia BHP.
Jak ocenić ryzyko pożaru
W ocenie ryzyka zawodowego pożar rozpatruje się z perspektywy pracownika: co może się zapalić przy jego pracy i czy zdąży bezpiecznie wyjść. Dla każdego pomieszczenia i stanowiska ustala się:
- 01
Źródła zapłonu
Urządzenia grzewcze, gorące powierzchnie, instalacja elektryczna, iskry, palenie tytoniu.
- 02
Materiały palne
Ich ilość, sposób składowania, odległość od źródeł ciepła.
- 03
Ludzie
Liczba pracowników i klientów, osoby, które mogą potrzebować pomocy przy wyjściu.
- 04
Drogi ewakuacyjne
Liczba wyjść, ich drożność, oznakowanie, oświetlenie, drzwi łatwe do otwarcia.
- 05
Środki
Gaśnice, koc gaśniczy, czujki, wyznaczone osoby, ćwiczenia.
Ciężkość jest zwykle bardzo poważna: oparzenia i zatrucie dymem. Prawdopodobieństwo zależy od źródeł zapłonu, porządku i stosowanych środków. Pożaru nie ocenia się pomiarem, tylko obserwacją lokalu i sposobu pracy.
Przykład
W małej restauracji frytownica stoi obok płyty gazowej, okap jest czyszczony nieregularnie, a koc gaśniczy wisi w magazynie. Ciężkość bardzo poważna, prawdopodobieństwo średnie: poziom ryzyka wysoki. Czyszczenie okapu według harmonogramu, koc gaśniczy przy stanowisku i gaśnica przeznaczona do tłuszczów obniżają prawdopodobieństwo, a poziom spada do średniego.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego to osobny dokument, wymagany dla części budynków. Jej opracowanie warto powierzyć osobie z kwalifikacjami w zakresie ochrony przeciwpożarowej; w budynku z wieloma najemcami zwykle już istnieje i warto o nią zapytać zarządcę.
Typowe środki
- 01
Porządek i składowanie
- kartony i opakowania wynoszone na bieżąco i nigdy nie składowane na drogach ewakuacyjnych ani przy źródłach ciepła;
- czyściwo nasączone olejem lub rozpuszczalnikiem w metalowym pojemniku z pokrywą;
- łatwopalne chemikalia w możliwie małych ilościach, w zamkniętych opakowaniach.
- 02
Urządzenia i instalacje
- regularnie czyszczone okapy, filtry i kanały wentylacyjne nad kuchnią;
- frytownice z termostatem, urządzenia grzewcze wyłączane po pracy;
- sprawna instalacja elektryczna, bez przeciążonych listew i prowizorycznych przedłużaczy (zob. porażenie prądem);
- ładowanie akumulatorów wózków i maszyn w wyznaczonym miejscu, z dala od materiałów palnych.
- 03
Sprzęt gaśniczy
Gaśnice dobrane do rodzaju pożaru (w kuchni także gaśnica przeznaczona do tłuszczów i koc gaśniczy), oznakowane, łatwo dostępne, poddawane okresowym przeglądom i konserwacji.
- 04
Drogi ewakuacyjne
Drożne, oznakowane, z drzwiami, które w czasie pracy da się otworzyć od środka bez klucza; oświetlenie awaryjne tam, gdzie jest wymagane.
- 05
Prace niebezpieczne pod względem pożarowym
Spawanie, cięcie i opalanie wykonuje się po usunięciu lub osłonięciu materiałów palnych, z gaśnicą pod ręką i z kontrolą miejsca po zakończeniu prac.
Osoby wyznaczone i ewakuacja
Wyznaczone osoby wiedzą, jak użyć gaśnicy i koca, kto dzwoni pod numer 112, kto sprawdza zaplecze i toalety i gdzie jest miejsce zbiórki. Pozostali pracownicy znają drogi wyjścia i sygnał do ewakuacji; ćwiczenie ewakuacji pokazuje, czy to działa w praktyce. Klientów wyprowadza się spokojnie i nie pozwala im wracać po rzeczy.
W budynku z wieloma firmami zasady ewakuacji ustala się wspólnie z zarządcą i pozostałymi najemcami: to jeden z obszarów współpracy pracodawców. Więcej o wyznaczaniu osób i ich przygotowaniu w poradniku o pierwszej pomocy i ochronie przeciwpożarowej.
Jak to wygląda w dokumentacji
Pożar pojawia się w karcie oceny ryzyka stanowisk, przy których występują źródła zapłonu i materiały palne: zagrożenie (np. „zapalenie się oleju we frytownicy”), źródło, możliwe skutki, stosowane środki, ciężkość, prawdopodobieństwo, poziom ryzyka i dopuszczalność. Brakujące środki, takie jak koc gaśniczy, czyszczenie okapu czy przegląd gaśnic, trafiają do planu działań z osobą odpowiedzialną i terminem.
Do dokumentacji dołączony jest załącznik C: wyznaczenie osób do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji. Informacja o ryzyku dla pracowników (część IV) przypomina, gdzie są gaśnice, drogi wyjścia i miejsce zbiórki.
Warto przeczytać
- PoradnikPierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa w firmie: wyznaczenie osób i obowiązki
- ZagrożeniePorażenie prądem: instalacja, urządzenia i praca w wilgoci
- ZagrożenieSubstancje chemiczne w małej firmie: jak ocenić ryzyko
- BranżaRestauracja i bar
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaWarsztat samochodowy
- BranżaPiekarnia i cukiernia
- BranżaSalon fryzjerski i kosmetyczny
- BranżaSklep
- BranżaBiuro
- BranżaRemonty i wykończenia
Zobacz też: Wszystkie zagrożenia
Pytania i odpowiedzi
Ile gaśnic potrzeba w małym lokalu?
Liczbę, rodzaj i rozmieszczenie gaśnic określa rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, w zależności od powierzchni i rodzaju zagrożenia. W kuchni przydaje się dodatkowo gaśnica przeznaczona do tłuszczów i koc gaśniczy. W budynku z zarządcą warto ustalić, kto zapewnia gaśnice.
Czy w firmie z kilkoma pracownikami trzeba kogoś wyznaczyć do działań przeciwpożarowych?
Art. 209¹ Kodeksu pracy wymaga wyznaczenia pracowników do zwalczania pożarów i ewakuacji. W najmniejszych firmach działania te może wykonywać sam pracodawca, w granicach określonych w tym przepisie. Wyznaczenie warto zapisać, na przykład w załączniku C dokumentacji.
Czy mała firma potrzebuje instrukcji bezpieczeństwa pożarowego?
Zależy to od rodzaju budynku lub jego części; przypadki, w których instrukcja jest wymagana, określa rozporządzenie z 7 czerwca 2010 r. Gdy lokal znajduje się w większym budynku, instrukcja często już istnieje i warto poprosić o nią zarządcę.
Kto przegląda gaśnice?
Przeglądy i konserwację wykonuje się okresowo, w sposób określony przez producenta i przepisy, zwykle zlecając je wyspecjalizowanej firmie. Data ostatniego przeglądu powinna być widoczna na gaśnicy.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.