- Gdy pracownicy kilku pracodawców pracują jednocześnie w tym samym miejscu, pracodawcy muszą ze sobą współpracować, wyznaczyć koordynatora, ustalić zasady współdziałania i wzajemnie się informować (art. 208 § 1 KP).
- Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia żadnego z pracodawców z obowiązków wobec własnych pracowników.
- Pracodawca zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom, które pracują na jego terenie na podstawie umowy zlecenia, oraz przedsiębiorcom prowadzącym tam własną działalność (art. 304 KP).
- Zagrożenia, które stwarza inna firma, takie jak środki chemiczne, prace na drabinie czy ruch wózków, uwzględnia się w ocenie ryzyka zawodowego.
Kiedy obowiązuje art. 208 KP
Art. 208 Kodeksu pracy dotyczy sytuacji, w której pracownicy zatrudnieni przez różnych pracodawców wykonują jednocześnie pracę w tym samym miejscu. Liczy się to, co dzieje się na miejscu, a nie rodzaj umowy łączącej firmy.
Typowe sytuacje w małych firmach:
- firma sprzątająca pracuje w sklepie, biurze lub aptece, gdy na miejscu są jeszcze pracownicy;
- ekipa remontowa, elektryk lub hydraulik wykonuje prace w czynnej restauracji albo w salonie fryzjerskim;
- serwisant naprawia piec w piekarni albo podnośnik w warsztacie;
- kierowcy przewoźnika rozładowują towar w magazynie, w którym jeżdżą wózki widłowe;
- przy jednym remoncie pracuje równocześnie kilka ekip różnych firm.
Jeśli prace odbywają się w innym czasie, na przykład sprzątanie nocą w pustym biurze, warunek jednoczesności zwykle nie jest spełniony. Mimo to warto przekazać firmie zewnętrznej informacje o zagrożeniach w obiekcie i o zasadach ewakuacji: jej pracownicy też muszą wiedzieć, gdzie są wyjścia ewakuacyjne, gaśnice i wyłącznik prądu.
Cztery obowiązki: współpraca, koordynator, zasady, informacja
Art. 208 § 1 KP nakłada na tych pracodawców cztery obowiązki:
- 01
Współpracować ze sobą.
- 02
Wyznaczyć koordynatora, który sprawuje nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu.
- 03
Ustalić zasady współdziałania, uwzględniające sposoby postępowania w razie wystąpienia zagrożeń dla zdrowia lub życia pracowników.
- 04
Informować się nawzajem oraz pracowników lub ich przedstawicieli o działaniach zapobiegających zagrożeniom zawodowym przy wykonywanych pracach.
Art. 208 § 2 KP dodaje, że wyznaczenie koordynatora nie zwalnia poszczególnych pracodawców z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy zatrudnionym przez nich pracownikom. Właściciel sklepu odpowiada za swoich sprzedawców, a firma sprzątająca za swoje sprzątaczki, także wtedy, gdy wszyscy pracują w jednej sali.
Art. 208 § 3 KP dotyczy gospodarza terenu: pracodawca, na którego terenie pracują pracownicy innych pracodawców, dostarcza tym pracodawcom informacje o zagrożeniach, o działaniach ochronnych i o osobach wyznaczonych do pierwszej pomocy i ewakuacji (art. 207¹ KP), aby mogli je przekazać swoim pracownikom.
Koordynatorem może być pracownik jednego z pracodawców albo osoba z zewnątrz, na przykład specjalista ds. BHP. W praktyce ważne jest, by znał miejsce pracy i prace wszystkich firm, mógł realnie reagować na zagrożenia, a pracownicy wiedzieli, kto nim jest i jak się z nim skontaktować.
Co ustalić przed rozpoczęciem prac
Kodeks pracy nie określa formy ustaleń między pracodawcami. Krótki pisemny dokument, podpisany przez obie strony, ułatwia jednak przekazanie zasad pracownikom i pokazuje, co uzgodniono. Warto w nim zapisać:
- kto jest koordynatorem i jak się z nim kontaktować;
- jakie prace wykona firma zewnętrzna, w którym miejscu i w jakich godzinach;
- jakie zagrożenia stwarza każda ze stron: środki chemiczne, prace na wysokości, prace z otwartym ogniem, ruch wózków, hałas, przewody pod napięciem;
- jak wydziela się strefę prac i kto może do niej wchodzić;
- jakie środki ochrony indywidualnej są potrzebne;
- jak postępuje się w razie wypadku, pożaru i ewakuacji: drogi ewakuacyjne, miejsce zbiórki, apteczka, gaśnice, osoby wyznaczone do pierwszej pomocy;
- kto zawiadamia pracodawcę poszkodowanego, jeśli wypadek dotknie pracownika innej firmy.
Prace niebezpieczne pod względem pożarowym, takie jak spawanie, cięcie szlifierką czy lutowanie w czynnym lokalu, wymagają wcześniejszego zabezpieczenia. Zasady opisuje rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków; obowiązki spoczywają tu na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu.
Gdy firma zaprasza ekipę i gdy sama pracuje u klienta
Rola zależy od tego, kto u kogo pracuje.
- 01
Firma zaprasza wykonawcę
Właściciel restauracji, sklepu czy biura jest gospodarzem miejsca. Zna zagrożenia obiektu i powinien przekazać informacje o nich przed rozpoczęciem prac: gdzie są wyłączniki prądu, drogi ewakuacyjne i gaśnice, gdzie podłoga bywa śliska, gdzie pracują maszyny i jakie środki chemiczne są w użyciu. Warto też zapytać wykonawcę, czy jego pracownicy są przeszkoleni i czy mają sprzęt odpowiedni do zadania, na przykład stabilne drabiny albo rusztowanie.
- 02
Firma pracuje u klienta
Firma sprzątająca, ekipa remontowa czy serwis pracują zwykle na cudzym terenie. Pracodawca wysyła tam swoich pracowników i dalej odpowiada za ich szkolenia, badania lekarskie, środki ochrony indywidualnej i instruktaż. W ocenie ryzyka zawodowego ujmuje się zagrożenia typowe dla pracy u klientów: nieznane pomieszczenia, pracę w pojedynkę, kontakt ze środkami chemicznymi i maszynami klienta, prace na wysokości. Przed nowym zleceniem warto zapytać klienta o zagrożenia na miejscu i o zasady ewakuacji.
Na budowie obowiązują ponadto przepisy o bezpieczeństwie i higienie pracy podczas wykonywania robót budowlanych.
Przykład: remont zaplecza w czynnej restauracji
Restauracja zatrudnia kucharzy i kelnerów. Na tydzień przychodzi ekipa, która wymienia płytki i instalację elektryczną na zapleczu, a lokal działa dalej.
- Sprawa
Koordynator
Co ustalono: kierownik zmiany w restauracji, z numerem telefonu na kartce przy wejściu na zaplecze
- Sprawa
Strefa prac
Co ustalono: zaplecze wydzielone taśmą, przejście dla obsługi tylko korytarzem od strony sali
- Sprawa
Prąd
Co ustalono: wyłączanie obwodów tylko po uprzedzeniu kucharzy; tablica z informacją przy rozdzielnicy
- Sprawa
Pył i hałas
Co ustalono: cięcie płytek na zewnątrz lub poza godzinami otwarcia
- Sprawa
Ewakuacja
Co ustalono: wyjście awaryjne z kuchni stale wolne, gaśnice na swoich miejscach
- Sprawa
Wypadek
Co ustalono: pierwszej pomocy udziela osoba wyznaczona w restauracji; wypadek pracownika ekipy wyjaśnia jego pracodawca, a restauracja zabezpiecza miejsce zdarzenia i od razu zawiadamia firmę remontową
Takie ustalenia mieszczą się na jednej stronie. Kucharze i kelnerzy dowiadują się o nich na odprawie przed zmianą, a ekipa remontowa od swojego brygadzisty.
Osoby na zleceniu i przedsiębiorcy (art. 304 KP)
Obowiązki BHP nie kończą się na pracownikach zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Art. 304 KP wymaga, by pracodawca zapewnił bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom, które pracują w jego zakładzie lub w wyznaczonym przez niego miejscu na innej podstawie niż stosunek pracy, na przykład na podstawie umowy zlecenia, oraz osobom prowadzącym tam na własny rachunek działalność gospodarczą.
W praktyce może to dotyczyć choćby stylistki paznokci, która wynajmuje stanowisko w salonie, mechanika, który współpracuje z warsztatem w ramach własnej działalności, albo kierowcy prowadzącego własną firmę. Takie osoby powinny znać zagrożenia w miejscu pracy, zasady postępowania w razie wypadku i pożaru oraz drogi ewakuacyjne. Zakres pozostałych spraw, na przykład kto zapewnia środki ochrony indywidualnej, warto jasno opisać w umowie.
Współpraca a ocena ryzyka zawodowego
Obecność innej firmy zmienia zagrożenia na stanowiskach własnych pracowników. Środki do maszynowego mycia podłóg, praca na drabinie w sali sprzedaży czy wózek widłowy przewoźnika na rampie stwarzają zagrożenia, które trzeba ocenić i ograniczyć tak samo jak te, które firma stwarza sama.
W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego warto zapisać:
- jakie firmy regularnie pracują na terenie zakładu i w jakich godzinach;
- kto jest koordynatorem i gdzie są spisane zasady współdziałania;
- jakie dodatkowe środki zastosowano, na przykład wydzielenie strefy, sprzątanie po zamknięciu lokalu czy oznakowanie mokrej podłogi.
Ustalenia przegląda się przy zmianie wykonawcy, zmianie zakresu prac i po każdym wypadku. O innych sytuacjach, w których aktualizuje się dokumentację, mówi poradnik aktualizacja oceny ryzyka. Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje przestrzeganie przepisów BHP, w tym obowiązków pracodawców, których pracownicy pracują w jednym miejscu, dlatego warto mieć ustalenia pod ręką.
Warto przeczytać
- PoradnikOdpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola
- PoradnikPierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa w firmie: wyznaczenie osób i obowiązki
- PoradnikWypadek przy pracy: co zrobić krok po kroku
- BranżaFirma sprzątająca
- BranżaRemonty i wykończenia
- StronaSprzątaczka
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaBiuro
Zobacz też: Wszystkie poradniki
Pytania i odpowiedzi
Czy przy sprzątaniu biura przez firmę zewnętrzną trzeba wyznaczyć koordynatora?
Tak, jeśli sprzątanie odbywa się w tym samym czasie, w którym w biurze pracują pracownicy. Wtedy obie firmy muszą współpracować, wyznaczyć koordynatora i ustalić zasady postępowania w razie zagrożenia. Gdy sprzątanie odbywa się po godzinach, w pustym biurze, warto przynajmniej przekazać firmie informacje o zagrożeniach i zasadach ewakuacji.
Kto może być koordynatorem do spraw BHP?
Art. 208 KP nie wskazuje konkretnego zawodu. Koordynatorem może być pracownik jednego z pracodawców albo osoba z zewnątrz, na przykład specjalista ds. BHP. Powinien znać prace wszystkich firm i mieć możliwość reagowania na zagrożenia.
Czy ustalenia między firmami muszą mieć formę pisemną?
Kodeks pracy nie określa ich formy. Krótki dokument podpisany przez obie strony ułatwia jednak przekazanie zasad pracownikom i pozwala pokazać, co uzgodniono, na przykład w czasie kontroli lub po wypadku.
Kto wyjaśnia wypadek pracownika firmy zewnętrznej?
Okoliczności i przyczyny wypadku ustala zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę poszkodowanego, czyli firmę zewnętrzną, w obecności przedstawiciela gospodarza miejsca. Gospodarz zapewnia pomoc poszkodowanemu, zabezpiecza miejsce wypadku, niezwłocznie zawiadamia pracodawcę poszkodowanego oraz udostępnia zespołowi miejsce i potrzebne informacje.
Czy obowiązki BHP dotyczą osób pracujących na podstawie umowy zlecenia?
Tak, w zakresie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Art. 304 KP obejmuje osoby pracujące w zakładzie pracodawcy lub w wyznaczonym przez niego miejscu na innej podstawie niż stosunek pracy, a także osoby prowadzące tam własną działalność gospodarczą.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Państwowa Inspekcja Pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.