- Pracą na wysokości jest praca na powierzchni położonej co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi (§ 105 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP).
- Pierwszeństwo mają zabezpieczenia zbiorowe, takie jak balustrady i stałe podesty; środki ochrony indywidualnej stosuje się, gdy zbiorowych nie da się zastosować.
- Drabina służy do krótkich, prostych czynności, a nie jako stałe stanowisko pracy; krzesło, skrzynka czy regał nie są drabiną.
- Upadek z niewielkiej wysokości też może mieć poważne skutki, dlatego ocenia się każdą czynność wykonywaną powyżej poziomu podłogi.
- Przy robotach remontowych obowiązują dodatkowo przepisy o BHP podczas wykonywania robót budowlanych.
Gdzie występuje w małych firmach
Upadek z wysokości to upadek na niższy poziom: z drabiny, podestu, antresoli, rampy, rusztowania, skrzyni ładunkowej, a także do kanału naprawczego albo na schodach do piwnicy. Skutki to złamania, urazy głowy i kręgosłupa, a przy większej wysokości także śmierć.
- Branża
Sklep, sklep spożywczy, apteka
Typowe sytuacje: wysokie regały, drabinki przy półkach, antresola na zapleczu, dekorowanie witryny
- Branża
Magazyn i transport
Typowe sytuacje: regały, antresole, krawędź rampy, skrzynia ładunkowa, wchodzenie na ładunek przy plandece
- Branża
Restauracja i bar
Typowe sytuacje: górne półki magazynu, czyszczenie okapów, wymiana żarówek, schody do piwnicy
- Branża
Piekarnia i cukiernia
Typowe sytuacje: podesty i schodki przy maszynach, wysokie regały z surowcami
- Branża
Firma sprzątająca
Typowe sytuacje: mycie okien, witryn i opraw oświetleniowych z drabiny lub podnośnika
- Branża
Remonty i wykończenia
Typowe sytuacje: rusztowania, drabiny, podesty, otwory w stropach, klatki schodowe bez balustrad, balkony
- Branża
Warsztat samochodowy
Typowe sytuacje: kanał naprawczy, podnośnik, dach samochodu dostawczego
- Branża
Biuro, biuro nieruchomości, salon
Typowe sytuacje: krzesło zamiast drabiny przy szafie, schody; prezentacje w budynkach w budowie
Co mówią przepisy
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 105) stanowi, że pracą na wysokości jest praca na powierzchni położonej co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Nie jest nią praca na powierzchni osłoniętej ze wszystkich stron pełnymi ścianami albo wyposażonej w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące przed upadkiem.
Z przepisów ogólnych wynikają zasady:
- miejsca, z których można spaść, zabezpiecza się przede wszystkim środkami zbiorowymi: balustradami, stałymi podestami, osłonami otworów;
- gdy zabezpieczeń zbiorowych nie da się zastosować, stosuje się środki ochrony indywidualnej chroniące przed upadkiem z wysokości, przymocowane do stałych elementów konstrukcji;
- sprzęt (drabiny, podesty, podnośniki, rusztowania) ma być sprawny i używany wyłącznie do tego, do czego jest przeznaczony;
- pracownik przechodzi instruktaż stanowiskowy (art. 237³ Kodeksu pracy), który obejmuje bezpieczne wykonywanie jego zadań, także na wysokości, a w skierowaniu na badania lekarskie pracodawca wskazuje pracę na wysokości.
Przy robotach remontowych obowiązuje dodatkowo rozporządzenie w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych, z zasadami dla rusztowań, drabin, otworów i krawędzi stropów. Wykaz prac wzbronionych młodocianym obejmuje także niektóre prace na wysokości.
Jak ocenić ryzyko
Ocenia się każdą czynność wykonywaną powyżej poziomu podłogi, także krótką i rzadką. Dla każdej warto ustalić:
- 01
Wysokość i to, na co można spaść (posadzka, schody, kanał, ostre krawędzie).
- 02
Częstotliwość i czas: kilka razy w roku czy codziennie przez godzinę.
- 03
Sprzęt: drabina, podest z barierką, podnośnik, rusztowanie, a także krzesło czy skrzynka, gdy brakuje właściwego sprzętu.
- 04
Stan sprzętu i podłoża: uszkodzone szczeble, śliska lub nierówna posadzka.
- 05
Czynność: czy pracownik niesie towar, sięga daleko w bok, potrzebuje obu rąk.
- 06
Warunki: pośpiech, oświetlenie, wiatr i oblodzenie przy pracy na zewnątrz.
Upadek z drabiny czy antresoli ma zwykle skutki znaczne lub bardzo poważne, a z rusztowania lub dachu – bardzo poważne. Prawdopodobieństwo zależy od częstotliwości, sprzętu i stosowanych środków. To zagrożenie nie wymaga pomiarów: wystarczą obserwacja i rozmowa z pracownikami, którzy wiedzą, gdzie „na chwilę” staje się na krześle.
Przykład
W sklepie odzieżowym sprzedawca kilka razy dziennie sięga po kartony z górnej półki zaplecza, stając na krześle biurowym na kółkach. Wysokość jest niewielka, ale krzesło jest niestabilne, a pracownik trzyma karton w obu rękach. Schodki z poręczą i przeniesienie często używanych kartonów niżej obniżają prawdopodobieństwo bardziej niż przypominanie o ostrożności.
Typowe środki
- 01
Najpierw ograniczyć wchodzenie na wysokość
- często używany towar na półkach dostępnych z podłogi, rzadziej używany wyżej;
- mycie okien i opraw narzędziami na teleskopowych drążkach;
- obsługa urządzeń z poziomu posadzki.
- 02
Zabezpieczenia zbiorowe
- balustrady na antresolach, podestach i przy krawędziach;
- stałe schodki z poręczą zamiast drabiny przy regularnym dostępie;
- podesty i drabiny z platformą i barierką;
- kanał naprawczy przykryty, gdy nie jest używany;
- rusztowania z poręczami i krawężnikami, zabezpieczone otwory w stropach.
- 03
Środki ochrony indywidualnej
Gdy zabezpieczeń zbiorowych nie da się zastosować, na przykład przy pracy na dachu: szelki bezpieczeństwa z linką i amortyzatorem, przypięte do wytrzymałego punktu kotwiczenia, oraz instruktaż ich użycia i sprawdzania.
- 04
Organizacja
Instruktaż stanowiskowy, przerwanie prac na zewnątrz przy silnym wietrze lub oblodzeniu, nadzór przy pracach z podnośnika i rusztowania. Gdy okna myje lub dach naprawia firma zewnętrzna, zasady pracy ustala się z jej przedstawicielem; przy jednoczesnej pracy kilku firm obowiązuje współpraca pracodawców.
Drabiny: zasady na co dzień
Drabina to sprzęt do krótkich, prostych czynności, a nie stałe stanowisko pracy. Przy dłuższej pracy lepszy jest podest z barierką lub rusztowanie. Na co dzień:
- przed użyciem sprawdzić szczeble, stopki i zabezpieczenie przed rozsunięciem;
- ustawiać na stabilnym, równym i suchym podłożu, nie na skrzynkach ani paletach;
- nie stawać na najwyższych stopniach, które nie są do tego przeznaczone;
- zachować trzy punkty podparcia, nie nosić ciężkich ani dużych przedmiotów, nie sięgać daleko w bok;
- uszkodzoną drabinę od razu wycofać z użycia;
- nie używać krzeseł, stołów, skrzynek ani regałów w roli drabiny.
Zasady te warto powiesić przy miejscu przechowywania drabin i omówić na instruktażu stanowiskowym.
Podnośniki i podesty ruchome obsługuje osoba, która ma wymagane kwalifikacje; część takich urządzeń podlega dozorowi technicznemu. Przed pracą sprawdza się podłoże, zasięg i to, czy w pobliżu nie ma przewodów elektrycznych.
Jak to wygląda w dokumentacji
Każda sytuacja, w której pracownik może spaść na niższy poziom, pojawia się w karcie oceny ryzyka stanowiska: zagrożenie (np. „upadek z drabiny przy regałach”), źródło, możliwe skutki, stosowane środki, ciężkość, prawdopodobieństwo, poziom ryzyka i dopuszczalność. Przy poziomie wysokim dokumentacja oznacza ryzyko jako niedopuszczalne do czasu wykonania działań.
W kwestionariuszu zaznacza się środki już stosowane: im więcej z nich się stosuje, tym niższe wyliczone prawdopodobieństwo. Brakujące, na przykład wymiana drabiny na podest z barierką czy montaż balustrady na antresoli, trafiają do planu działań. Zasady korzystania z drabin warto przekazać w informacji o ryzyku dla pracowników (część IV). Sposób wyliczania poziomu ryzyka opisuje strona metoda.
Warto przeczytać
- ZagrożeniePoślizgnięcia, potknięcia i upadki na tym samym poziomie
- PoradnikKilku pracodawców w jednym miejscu: współpraca i koordynator
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaRemonty i wykończenia
- BranżaFirma sprzątająca
- PoradnikSzkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe
- BranżaSklep
- BranżaSklep spożywczy
- BranżaWarsztat samochodowy
- BranżaApteka
Zobacz też: Wszystkie zagrożenia
Pytania i odpowiedzi
Od jakiej wysokości mówi się o pracy na wysokości?
Według § 105 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP pracą na wysokości jest praca na powierzchni położonej co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Upadek z mniejszej wysokości też może mieć poważne skutki, więc w ocenie ryzyka uwzględnia się również niższe stopnie i podesty.
Czy wolno pracować, stojąc na drabinie?
Tak, przy krótkich i prostych czynnościach, na sprawnej i stabilnie ustawionej drabinie. Przy pracy dłuższej, wymagającej obu rąk lub użycia siły, lepszy jest podest z barierką, podnośnik albo rusztowanie.
Czy antresola w magazynie musi mieć balustradę?
Krawędzie, z których można spaść, zabezpiecza się przede wszystkim środkami zbiorowymi, takimi jak balustrady. Jeżeli antresola jest używana, a nie ma balustrady, ocena ryzyka powinna wskazać tę sytuację jako wymagającą działań.
Kto odpowiada za bezpieczeństwo firmy, która myje okna albo naprawia dach?
Każdy pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo swoich pracowników i za ocenę ryzyka na ich stanowiskach. Gdy pracownicy kilku firm pracują jednocześnie w tym samym miejscu, pracodawcy współpracują i ustalają wspólne zasady (art. 208 Kodeksu pracy), na przykład wygrodzenie strefy pod drabiną.
Przepisy i źródła
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (dostęp: 4 listopada 2026)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.