- Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe, stosuje środki zmniejszające ryzyko i informuje o nim pracowników (art. 226 KP).
- Dokumentacja dotyczy każdego stanowiska pracy: opis stanowiska, wyniki oceny dla każdego czynnika, środki profilaktyczne, data i osoby dokonujące oceny.
- Przepisy nie narzucają jednej metody oceny ani nie wymagają podpisu specjalisty ds. BHP.
- Ocenę ryzyka konsultuje się z pracownikami lub ich przedstawicielami bez względu na liczbę zatrudnionych (art. 237¹¹ᵃ KP).
- Dokumentacji nie wysyła się do żadnego urzędu: przechowuje się ją w firmie i udostępnia podczas kontroli.
Kto odpowiada za ocenę ryzyka
Podstawą jest art. 226 Kodeksu pracy. Pracodawca:
- 01
Ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko.
- 02
Informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Obowiązek nie zależy od liczby zatrudnionych ani od branży. Za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie odpowiada pracodawca (art. 207 KP), dlatego to on organizuje ocenę, przyjmuje jej wyniki i decyduje o działaniach. Nie musi jednak robić wszystkiego sam: w ocenie zwykle uczestniczy kilka osób.
- 01
Kto pracodawca
Rola w ocenie: Organizuje ocenę, zatwierdza wyniki, decyduje o działaniach i podpisuje dokumentację
- 02
Kto osoba wykonująca zadania służby BHP
Rola w ocenie: Uczestniczy w ocenie i doradza; może to być sam pracodawca, wyznaczony pracownik albo specjalista spoza zakładu
- 03
Kto osoby kierujące pracownikami
Rola w ocenie: Wiedzą, jak praca wygląda w praktyce: zmiany, pośpiech, zastępstwa
- 04
Kto pracownicy
Rola w ocenie: Znają swoje stanowiska z codziennej pracy: wskazują, co im zagraża i które środki działają
- 05
Kto pracownicy lub ich przedstawiciele
Rola w ocenie: Są konsultowani w sprawie oceny (art. 237¹¹ᵃ KP)
Przepisy nie wymagają, by dokumentację podpisał specjalista ds. BHP. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga natomiast wskazania osób, które dokonały oceny. O tym, kto może wykonywać zadania służby BHP, więcej w poradniku Służba BHP w małej firmie.
Kiedy przeprowadzić ocenę
Ocenę przeprowadza się, zanim pracownik zacznie pracę na danym stanowisku. Pracownik powinien poznać ryzyko na swoim stanowisku na samym początku, zwykle podczas instruktażu stanowiskowego, więc ocena musi być gotowa wcześniej. Nowa firma przygotowuje ją przed zatrudnieniem pierwszej osoby.
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 39a ust. 1) wiąże ocenę ryzyka w szczególności z doborem wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych oraz materiałów zawierających czynniki biologiczne, rakotwórcze lub mutagenne, a także ze zmianą organizacji pracy. Ocena uwzględnia wszystkie czynniki środowiska pracy i sposoby wykonywania prac. W praktyce trzeba ją więc przejrzeć za każdym razem, gdy w firmie pojawia się nowa maszyna, nowy środek chemiczny, nowe stanowisko albo inny sposób pracy.
Przepisy nie wyznaczają stałego terminu ponownej oceny. Ocena ma odpowiadać rzeczywistym warunkom pracy, dlatego aktualizuje się ją po każdej istotnej zmianie. Szczegóły zawiera poradnik Aktualizacja oceny ryzyka.
Ocena ryzyka w siedmiu krokach
- Krok 01
Zebranie informacji
Na początek warto zebrać to, co już jest w firmie: listę stanowisk z liczbą osób na każdym z nich, spis maszyn i urządzeń z instrukcjami producentów, karty charakterystyki stosowanych substancji i mieszanin, wyniki pomiarów czynników szkodliwych, jeśli były wykonywane, dokumentację wypadków przy pracy i zdarzeń potencjalnie wypadkowych, a także uwagi pracowników.
- Krok 02
Wyodrębnienie i opis stanowisk
Każde stanowisko opisuje się osobno: zadania, maszyny, narzędzia, materiały, miejsca pracy i stosowane środki ochrony. Stanowiska o tych samych zadaniach i warunkach można opisać razem. Jak to zrobić, wyjaśnia poradnik Opis stanowiska pracy.
- Krok 03
Identyfikacja zagrożeń
Dla każdego stanowiska ustala się, jakie czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe na nim występują. Warto obejść miejsce pracy i prześledzić przebieg całej zmiany, łącznie z pracami wykonywanymi rzadziej: sprzątaniem, przyjmowaniem dostaw, konserwacją, zamykaniem lokalu. Trzeba też pamiętać o zagrożeniach mniej widocznych, takich jak stres w pracy czy agresja klientów.
- Krok 04
Oszacowanie ryzyka
Dla każdego zagrożenia szacuje się, jak poważne mogą być skutki i jak prawdopodobne jest ich wystąpienie przy środkach już stosowanych. Czynniki mierzalne, na przykład hałas czy pyły, ocenia się na podstawie wyników pomiarów porównanych z najwyższymi dopuszczalnymi stężeniami i natężeniami (NDS, NDN). Przegląd sposobów szacowania zawiera poradnik Metody oceny ryzyka.
- Krok 05
Ocena dopuszczalności
Wynik szacowania prowadzi do decyzji: czy ryzyko jest dopuszczalne i czy praca w obecnych warunkach może trwać dalej. Ryzyko niedopuszczalne wymaga działań, zanim praca będzie kontynuowana w ten sam sposób.
- Krok 06
Plan działań
Dla ryzyk, które trzeba zmniejszyć, zapisuje się konkretne działania, osobę odpowiedzialną i termin. Zasady opisuje poradnik Plan działań korygujących.
- Krok 07
Dokumentacja, konsultacje i informacja
Wyniki zapisuje się w dokumentacji, konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, a następnie przekazuje każdemu pracownikowi informację o ryzyku na jego stanowisku.
Co powinna zawierać dokumentacja
Przepisy nie podają urzędowego wzoru dokumentacji. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 39a ust. 3) wskazuje natomiast, co dokument potwierdzający dokonanie oceny powinien uwzględniać w szczególności:
- 01
Opis ocenianego stanowiska pracy: stosowane maszyny, narzędzia i materiały, wykonywane zadania, występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz osoby pracujące na stanowisku.
- 02
Wyniki oceny ryzyka dla każdego czynnika środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko.
- 03
Datę oceny i osoby, które jej dokonały.
Dokumentacja powstaje więc dla każdego stanowiska osobno, z wynikiem dla każdego czynnika, a nie jako jedna ocena dla całej firmy. W praktyce przyjęła się karta oceny ryzyka: tabela, w której każdy wiersz to jedno zagrożenie z jego źródłem, możliwymi skutkami, stosowanymi środkami, oszacowaniem i działaniami.
Dokumentacja przygotowana w tym serwisie ma taki układ: część ogólna (podstawa prawna, zespół oceniający, metoda), karta oceny dla każdego stanowiska, plan działań, informacja o ryzyku dla pracowników, potwierdzenie zapoznania się, karta aktualizacji oraz załączniki, m.in. protokół konsultacji. Przebieg wypełniania formularza opisuje strona Jak to działa.
Przykład: piekarnia z czterema pracownikami
Piekarnia zatrudnia dwóch piekarzy i dwie sprzedawczynie. Właściciel ukończył szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP i prowadzi ocenę razem ze starszym piekarzem. Fragment ich karty oceny wygląda tak:
| Stanowisko | Zagrożenie | Stosowane środki | Ciężkość | Prawdopodobieństwo | Poziom ryzyka |
|---|---|---|---|---|---|
| Piekarz | Oparzenie przy wyjmowaniu blach z pieca | Rękawice chroniące przed gorącem, wózek na blachy | znaczna | średnie | średni |
| Piekarz | Pył mąki, możliwe uczulenie dróg oddechowych | Ostrożne wsypywanie mąki, sprzątanie na mokro | znaczna | średnie | średni, do pomiaru |
| Piekarz | Dźwiganie worków z mąką | Brak | znaczna | wysokie | wysoki |
| Sprzedawca w piekarni | Skaleczenie przy krajalnicy do chleba | Osłona noża, instrukcja obsługi przy maszynie | znaczna | niskie | niski |
Pył mąki jest czynnikiem mierzalnym: dopóki nie ma wyniku pomiaru, wiersz oznacza się jako „do pomiaru”, a zlecenie pomiaru trafia do planu działań. Przy dźwiganiu worków ryzyko jest wysokie, więc zanim praca będzie dalej wykonywana w ten sposób, trzeba wdrożyć działania, na przykład zamawiać mąkę na paletach i przewozić worki wózkiem.
Zagrożenia typowe dla tej branży zebrano na stronie Ocena ryzyka zawodowego: piekarnia i cukiernia, a o dźwiganiu więcej w opisie zagrożenia Ręczne prace transportowe.
Gdy ocena jest gotowa
Gotowy dokument to dopiero połowa obowiązku. Kolejne kroki:
- 01
Konsultacje
Pracodawca konsultuje ocenę ryzyka z pracownikami lub ich przedstawicielami (art. 237¹¹ᵃ § 1 pkt 2 KP). Można to zrobić na projekcie dokumentu i zapisać w protokole, jak opisano w poradniku Konsultacje z pracownikami.
- 02
Informacja dla pracowników
Każdy pracownik dowiaduje się, jakie ryzyko wiąże się z jego pracą i jak się przed nim chronić; podpis pod potwierdzeniem ułatwia wykazanie, że informacja dotarła. Szczegóły w poradniku Informowanie pracowników o ryzyku.
- 03
Plan działań
Działania z terminami trzeba wykonać i odnotować ich wykonanie.
- 04
Badania lekarskie
Opis warunków pracy z oceny przydaje się przy wystawianiu skierowań na badania wstępne, okresowe i kontrolne (art. 229 KP).
- 05
Przechowywanie
Dokumentacji nie wysyła się do Państwowej Inspekcji Pracy ani do innego urzędu. Przechowuje się ją w firmie i udostępnia inspektorowi pracy podczas kontroli.
Warto przeczytać
- PoradnikMetody oceny ryzyka zawodowego: jak wybrać i jak stosować
- PoradnikOpis stanowiska pracy w ocenie ryzyka zawodowego
- PoradnikPlan działań korygujących i zapobiegawczych: co, kto i do kiedy
- PoradnikAktualizacja oceny ryzyka zawodowego: kiedy i jak ją przeprowadzić
- NarzędzieLista kontrolna dokumentów BHP
- BranżaPiekarnia i cukiernia
- BranżaRestauracja i bar
- BranżaSklep
- BranżaBiuro
- BranżaSalon fryzjerski i kosmetyczny
- BranżaWarsztat samochodowy
Zobacz też: Wszystkie poradniki
Pytania i odpowiedzi
Czy pracodawca może sam przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
Tak. Przepisy nie wymagają, by ocenę wykonał lub podpisał specjalista ds. BHP. Udział w ocenie ryzyka należy jednak do zadań służby BHP, a jeśli te zadania wykonuje sam pracodawca, musi mieć ukończone wymagane szkolenie (art. 237¹¹ § 1 KP). Ocenę konsultuje się też z pracownikami.
Czy firma zatrudniająca jednego pracownika musi mieć ocenę ryzyka?
Tak. Art. 226 KP nie przewiduje progu zatrudnienia: obowiązek powstaje z chwilą zatrudnienia pierwszego pracownika, także na część etatu. Ocena obejmuje każde stanowisko, na którym ktoś pracuje.
Czy ocenę ryzyka trzeba wysłać do PIP?
Nie. Dokumentację przechowuje się w firmie. Inspektor pracy może poprosić o nią podczas kontroli, dlatego warto trzymać ją razem z potwierdzeniami zapoznania się pracowników i protokołem konsultacji.
Czy istnieje urzędowy wzór dokumentacji oceny ryzyka?
Nie. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP określa, co dokumentacja powinna uwzględniać, a formę pozostawia pracodawcy. Gotowy wzór z innej firmy nie opisze jednak rzeczywistych stanowisk, maszyn i zagrożeń: dokument musi powstać na podstawie warunków w danej firmie.
Czy ocena obejmuje osoby pracujące na umowie zlecenia?
Art. 226 KP dotyczy pracowników, ale art. 304 KP zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także osobom wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie lub w miejscu przez niego wyznaczonym. Bez rozpoznania zagrożeń trudno to zrobić, dlatego w praktyce prace tych osób uwzględnia się w ocenie.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Dyrektywa Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.