Słownik BHP i oceny ryzyka zawodowego

• A
• B
• C
• D
• H
• I
• K
• L
• M
• N
• O
• P
• R
• S
• Ś
• U
• W
• Z

Aktualizacja oceny ryzyka

Ponowne przejrzenie i uzupełnienie dokumentacji oceny ryzyka zawodowego, gdy zmienia się coś, co wpływa na bezpieczeństwo pracy: stanowisko, maszyny, substancje, organizacja pracy albo przepisy. Powodem bywa też wypadek przy pracy, stwierdzona choroba zawodowa lub nowe wyniki pomiarów. Przepisy nie wyznaczają stałego terminu aktualizacji: liczy się to, żeby dokumentacja opisywała stanowiska takie, jakie są dziś.Więcej: Aktualizacja oceny ryzyka zawodowego: kiedy i jak ją przeprowadzić

Badania i pomiary czynników szkodliwych

Ustalenie, jakie jest na stanowisku natężenie lub stężenie czynnika szkodliwego, na przykład hałasu, pyłu czy substancji chemicznej, i porównanie wyniku z wartością NDS lub NDN. Pracodawca przeprowadza je na swój koszt, a wyniki rejestruje, przechowuje i udostępnia pracownikom. Kiedy i jak często je wykonywać, określa rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Dopóki nie ma wyniku pomiaru, ocena ryzyka dla takiego czynnika pozostaje oszacowaniem wstępnym.Więcej: Hałas w pracy: ocena ryzyka, pomiary i ochrona słuchu

Badania lekarskie pracowników

Profilaktyczne badania, którym podlega pracownik: wstępne przed przyjęciem do pracy, a w niektórych przypadkach przed przeniesieniem na inne stanowisko, okresowe w trakcie zatrudnienia i kontrolne po dłuższej chorobie (art. 229 KP). Skierowanie wydaje pracodawca, wskazując stanowisko oraz występujące na nim czynniki szkodliwe i uciążliwe, a koszty badań ponosi pracodawca. Bez aktualnego orzeczenia lekarskiego pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy.Więcej: Badania lekarskie pracowników: wstępne, okresowe i kontrolne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Przepisy i zasady, które mają chronić życie i zdrowie osób wykonujących pracę. Podstawowe obowiązki pracodawcy określa dział dziesiąty Kodeksu pracy, a wymagania szczegółowe zawierają rozporządzenia, przede wszystkim rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan BHP w zakładzie pracy (art. 207 § 1 KP).Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Choroba zawodowa

Choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowały ją czynniki szkodliwe w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy. Wykaz zawiera rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny; pracodawca analizuje wtedy jej przyczyny i wprowadza środki, które mają zapobiec kolejnym zachorowaniom.Więcej: Choroby zawodowe: czym są, kto je zgłasza i jak im zapobiegać

Ciężkość skutków

Ocena, jak poważne mogą być skutki zagrożenia dla pracownika: od drobnego urazu po trwały uszczerbek na zdrowiu. W trzystopniowej metodzie stosowanej w dokumentacji przygotowywanej w tym serwisie ciężkość skutków określa się jako niewielką, znaczną albo bardzo poważną. Razem z prawdopodobieństwem wyznacza ona poziom ryzyka.Więcej: Metody oceny ryzyka zawodowego: jak wybrać i jak stosować

Czynniki biologiczne

Drobnoustroje, takie jak bakterie, wirusy czy grzyby, a także pasożyty wewnętrzne człowieka, które mogą wywołać zakażenie, alergię lub zatrucie. Rozporządzenie w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dzieli je na cztery grupy zagrożenia i wymaga oceny ryzyka przy pracach, w których pracownicy są na nie narażeni. W małej firmie chodzi na przykład o kontakt z krwią przy zabiegach kosmetycznych albo z odpadami i zabrudzeniami przy sprzątaniu.Więcej: Czynniki biologiczne w pracy: salon, kuchnia, sklep i sprzątanie

Czynniki niebezpieczne

Czynniki środowiska pracy, które mogą spowodować nagły uraz: ruchome części maszyn, ostre narzędzia, prąd elektryczny, śliska podłoga, praca na wysokości. Ich skutkiem jest zwykle wypadek przy pracy. Dokumentacja oceny ryzyka wymienia je dla każdego stanowiska (§ 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP).Więcej: Maszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa

Czynniki rakotwórcze i mutagenne

Substancje, mieszaniny, czynniki lub procesy, które mogą wywołać nowotwór albo uszkodzić materiał genetyczny, na przykład azbest czy pył drewna twardego. Kodeks pracy i odrębne rozporządzenie nakładają na pracodawcę dodatkowe obowiązki, między innymi ograniczanie narażenia oraz prowadzenie rejestru takich prac i rejestru pracowników przy nich zatrudnionych. Jeśli takie czynniki mogą występować w firmie, potrzebna jest szczegółowa ocena z udziałem specjalisty.Więcej: Substancje chemiczne w firmie: obowiązki pracodawcy

Czynniki szkodliwe

Czynniki, które przy dłuższym narażeniu mogą prowadzić do choroby, na przykład hałas, pyły, substancje chemiczne, drgania czy czynniki biologiczne. Dla wielu z nich określono wartości dopuszczalne (NDS, NDN), a ich poziom ustala się pomiarem. Skutki pojawiają się często po latach, dlatego ocena ryzyka i badania lekarskie uwzględniają je od pierwszego dnia pracy.Więcej: Substancje chemiczne w małej firmie: jak ocenić ryzyko

Czynniki uciążliwe

Czynniki, które utrudniają pracę i powodują nadmierne zmęczenie, choć same nie muszą prowadzić do choroby: wymuszona pozycja ciała, powtarzalne ruchy, praca pod presją czasu, niekorzystny mikroklimat. Przy długotrwałym działaniu mogą stać się szkodliwe. Ocena ryzyka uwzględnia je tak samo jak czynniki niebezpieczne i szkodliwe.Więcej: Ruchy powtarzalne i wymuszona pozycja: dłonie, nadgarstki, barki

Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego

Pisemny zapis oceny ryzyka zawodowego, prowadzony dla każdego stanowiska pracy. Paragraf 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga, żeby zawierała opis stanowiska, wyniki oceny dla każdego czynnika środowiska pracy, niezbędne środki profilaktyczne, datę oceny i osoby, które jej dokonały. Przepisy nie narzucają wzoru dokumentu ani podpisu specjalisty.Więcej: Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach

Działania korygujące i zapobiegawcze

Środki, które pracodawca zamierza wprowadzić, żeby usunąć zagrożenie albo zmniejszyć ryzyko: zmiany techniczne i organizacyjne, szkolenia, środki ochrony. Działania korygujące usuwają stwierdzone nieprawidłowości, a zapobiegawcze mają nie dopuścić do powstania nowych. Każde działanie powinno mieć osobę odpowiedzialną i termin.Więcej: Plan działań korygujących i zapobiegawczych: co, kto i do kiedy

Hałas

Dźwięk, który przez swoje natężenie lub czas działania może uszkodzić słuch, a także utrudniać pracę i porozumiewanie się. Dla hałasu w środowisku pracy określono wartości NDN; jego poziom ustala się pomiarem, a od wyniku zależą między innymi środki ochrony słuchu i badania lekarskie. W małej firmie źródłem hałasu bywają narzędzia w warsztacie, maszyny w piekarni albo urządzenia w kuchni.Więcej: Hałas w pracy: ocena ryzyka, pomiary i ochrona słuchu

Informowanie pracowników o ryzyku

Obowiązek pracodawcy z art. 226 KP: pracownik ma wiedzieć, jakie ryzyko zawodowe wiąże się z jego pracą i jak chronić się przed zagrożeniami. Informację przekazuje się w zrozumiałej formie, najlepiej na piśmie dla każdego stanowiska, a potwierdzenie zapoznania się, podpisane przez pracownika, pozwala wykazać, że ją otrzymał. Po każdej aktualizacji oceny pracowników informuje się ponownie.Więcej: Informowanie pracowników o ryzyku zawodowym: co, kiedy i jak

Instrukcje BHP

Pisemne zasady bezpiecznej pracy, które pracodawca opracowuje i udostępnia pracownikom: dotyczą procesów technologicznych, obsługi maszyn i urządzeń, postępowania z materiałami szkodliwymi lub niebezpiecznymi oraz udzielania pierwszej pomocy. Instrukcja powinna być krótka, napisana zrozumiałym językiem i dostępna na stanowisku. Uzupełnia szkolenie, ale nie może go zastąpić.Więcej: Oznakowanie BHP i instrukcje na stanowiskach pracy

Instruktaż ogólny

Pierwsza część szkolenia wstępnego BHP, którą pracownik przechodzi przed dopuszczeniem do pracy. Zapoznaje pracownika z podstawowymi przepisami i zasadami BHP obowiązującymi w zakładzie pracy. Jego ramowy program określa rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP.Więcej: Szkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe

Instruktaż stanowiskowy

Druga część szkolenia wstępnego, prowadzona na stanowisku, na którym pracownik będzie pracował, zanim zostanie do tej pracy dopuszczony. Pracownik poznaje zagrożenia i ryzyko na tym stanowisku, sposoby ochrony i bezpieczne wykonywanie pracy; instruktaż kończy się sprawdzianem jego wiedzy i umiejętności. Odbycie szkolenia wstępnego pracownik potwierdza na piśmie.Więcej: Szkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe

Karta charakterystyki

Dokument, który dostawca substancji lub mieszaniny niebezpiecznej przekazuje odbiorcy na podstawie unijnego rozporządzenia REACH. Zawiera między innymi informacje o zagrożeniach, pierwszej pomocy, postępowaniu w razie pożaru i bezpiecznym stosowaniu produktu. Pracodawca przechowuje aktualne karty, korzysta z nich przy ocenie ryzyka i udostępnia je pracownikom.Więcej: Substancje chemiczne w firmie: obowiązki pracodawcy

Karta oceny ryzyka zawodowego

Część dokumentacji poświęcona jednemu stanowisku pracy: opis stanowiska i tabela, w której dla każdego zagrożenia podaje się źródło, możliwe skutki, stosowane środki, oszacowanie ryzyka i działania do podjęcia. Jeśli w firmie jest kilka stanowisk, każde ma własną kartę. Wspólna karta dla całej firmy nie pokazuje różnic między stanowiskami.Więcej: Opis stanowiska pracy w ocenie ryzyka zawodowego

Kategoria ryzyka

Kategoria, którą przepisy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przypisują grupie działalności według PKD. W BHP decyduje o tym, czy pracodawca zatrudniający od 11 do 50 pracowników może sam wykonywać zadania służby BHP: jest to możliwe tylko wtedy, gdy kategoria ryzyka nie jest wyższa niż trzecia (art. 237¹¹ KP). Jeśli nie wiadomo, jaka kategoria ryzyka dotyczy firmy, warto ustalić to z biurem rachunkowym.Więcej: Służba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania

Konsultacje w sprawach BHP

Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami działania związane z BHP, w tym ocenę ryzyka zawodowego i informowanie pracowników o tym ryzyku (art. 237¹¹ᵃ KP). Obowiązek dotyczy firm każdej wielkości. Konsultacja polega na przedstawieniu projektu i wysłuchaniu uwag; warto ją udokumentować protokołem z datą.Więcej: Konsultacje z pracownikami w sprawach BHP i oceny ryzyka

Koordynator do spraw BHP

Osoba, którą wyznaczają pracodawcy, gdy ich pracownicy pracują jednocześnie w tym samym miejscu, na przykład przy remoncie w czynnym sklepie. Art. 208 KP zobowiązuje tych pracodawców do współpracy, wyznaczenia koordynatora sprawującego nadzór nad BHP wszystkich pracowników i ustalenia zasad współdziałania. Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia żadnego z pracodawców z obowiązków wobec własnych pracowników.Więcej: Kilku pracodawców w jednym miejscu: współpraca i koordynator

Lekarz medycyny pracy

Lekarz uprawniony do przeprowadzania profilaktycznych badań pracowników i wydawania orzeczeń o braku lub istnieniu przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Pracodawca korzysta z jego usług na podstawie pisemnej umowy z jednostką służby medycyny pracy. Lekarz może też doradzać pracodawcy w sprawach ochrony zdrowia pracowników.Więcej: Badania lekarskie pracowników: wstępne, okresowe i kontrolne

Młodociany pracownik

Pracownik, który nie ukończył 18 lat. Wykaz prac wzbronionych młodocianym i warunki, na jakich wyjątkowo wolno ich zatrudniać przy niektórych z tych prac, określa odrębne rozporządzenie, a czas pracy i warunki zatrudnienia młodocianych podlegają szczególnym zasadom. Jeśli firma zatrudnia młodocianych, ocena ryzyka musi to uwzględniać.Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Najwyższe dopuszczalne natężenie (NDN)

Dopuszczalna wartość natężenia czynnika fizycznego, na przykład hałasu lub drgań, której oddziaływanie w okresie aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika ani jego przyszłych pokoleń. Wartości NDN podaje to samo rozporządzenie co wartości NDS. Czy są one na stanowisku przekroczone, pokazuje pomiar.Więcej: Hałas w pracy: ocena ryzyka, pomiary i ochrona słuchu

Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS)

Średnia ważona wartość stężenia substancji w powietrzu na stanowisku pracy, której oddziaływanie w okresie aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika ani jego przyszłych pokoleń. Dla niektórych substancji określono też wartości chwilowe (NDSCh) i pułapowe (NDSP). Wykaz zawiera rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.Więcej: Substancje chemiczne w małej firmie: jak ocenić ryzyko

Obowiązki pracownika w zakresie BHP

Kodeks pracy uznaje przestrzeganie przepisów i zasad BHP za podstawowy obowiązek pracownika. Pracownik bierze udział w szkoleniach, poddaje się badaniom lekarskim, prawidłowo używa środków ochrony indywidualnej i niezwłocznie zawiadamia przełożonego o zauważonym wypadku lub zagrożeniu. Obowiązki pracowników nie zmieniają zakresu odpowiedzialności pracodawcy (art. 207 § 1 KP).Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Ocena ryzyka zawodowego

Proces, w którym dla każdego stanowiska rozpoznaje się zagrożenia, szacuje związane z nimi ryzyko i decyduje o środkach, które je ograniczą. Art. 226 KP zobowiązuje pracodawcę do oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego, stosowania niezbędnych środków profilaktycznych i informowania pracowników o ryzyku. Ocena nie jest jednorazowa: wraca się do niej przy każdej istotnej zmianie.Więcej: Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach

Ochrona przeciwpożarowa (ppoż.)

Działania, które zapobiegają powstaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru oraz umożliwiają bezpieczną ewakuację. Pracodawca zapewnia środki do gaszenia pożarów i ewakuacji oraz wyznacza pracowników do tych działań (art. 209¹ KP), a obowiązki właściciela i użytkownika budynku wynikają z ustawy o ochronie przeciwpożarowej i rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. W wielu obiektach wymagana jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego.Więcej: Pożar w małej firmie: ocena ryzyka, gaśnice i ewakuacja

Odzież i obuwie robocze

Pracodawca dostarcza je nieodpłatnie, jeżeli odzież własna pracownika mogłaby ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu albo gdy wymagają tego względy technologiczne, sanitarne lub BHP. Na niektórych stanowiskach może zamiast tego, za zgodą pracownika, wypłacać ekwiwalent za używanie własnej odzieży i obuwia. Odzież robocza to nie to samo co odzież ochronna: ta druga chroni przed konkretnym zagrożeniem i jest środkiem ochrony indywidualnej.Więcej: Dokumenty BHP w firmie: co trzeba mieć i gdzie to trzymać

Opis stanowiska pracy

Pierwsza część karty oceny ryzyka: wykonywane zadania, stosowane maszyny, narzędzia i materiały, występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz osoby pracujące na stanowisku. Tych elementów wymaga § 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. Dobry opis pokazuje stanowisko takie, jakie jest naprawdę, a nie takie, jak sugeruje jego nazwa.Więcej: Opis stanowiska pracy w ocenie ryzyka zawodowego

Orzeczenie lekarskie

Dokument wydawany przez lekarza po badaniu wstępnym, okresowym lub kontrolnym: stwierdza brak przeciwwskazań albo przeciwwskazania do pracy na określonym stanowisku. Pracodawca przechowuje je w dokumentacji pracowniczej i pilnuje terminu kolejnego badania. Bez aktualnego orzeczenia pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy.Więcej: Badania lekarskie pracowników: wstępne, okresowe i kontrolne

Osoba kierująca pracownikami

Kierownik, brygadzista, szef zmiany lub inna osoba, która w imieniu pracodawcy kieruje pracą innych. Kodeks pracy nakłada na nią własne obowiązki w zakresie BHP: organizowanie stanowisk pracy, dbanie o sprawność i stosowanie środków ochrony, egzekwowanie przestrzegania przepisów i zasad BHP przez pracowników. W małej firmie może to być na przykład kierownik sklepu albo szef kuchni.Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Osoby dokonujące oceny ryzyka

Osoby, które przeprowadzają ocenę ryzyka zawodowego: zwykle pracodawca lub osoba kierująca firmą, osoba wykonująca zadania służby BHP i pracownicy, którzy dobrze znają stanowiska. Dokumentacja wskazuje te osoby i datę oceny (§ 39a rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Udział pracowników znających stanowisko pomaga uchwycić zagrożenia, których nie widać z biura.Więcej: Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)

Organ, który nadzoruje i kontroluje przestrzeganie prawa pracy, w tym przepisów i zasad BHP. Działa na podstawie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy; inspektorzy pracy sprawdzają dokumenty i warunki na stanowiskach, a po stwierdzeniu nieprawidłowości mogą wydawać nakazy i kierować wystąpienia. PIP udziela też porad pracodawcom i pracownikom.Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Państwowa Inspekcja Sanitarna

Inspekcja, potocznie nazywana sanepidem, która między innymi nadzoruje warunki higieny pracy, w tym narażenie na czynniki szkodliwe. Prowadzi też postępowania w sprawie chorób zawodowych: decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje państwowy inspektor sanitarny.Więcej: Choroby zawodowe: czym są, kto je zgłasza i jak im zapobiegać

Pierwsza pomoc w zakładzie pracy

Pracodawca zapewnia środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy i wyznacza pracowników do jej udzielania (art. 209¹ KP). Liczbę wyznaczonych osób, ich przeszkolenie i wyposażenie dobiera się do rodzaju działalności, liczby pracowników i innych osób w zakładzie oraz występujących zagrożeń. W praktyce oznacza to oznakowaną i dostępną apteczkę, przeszkolone osoby na każdej zmianie i znany wszystkim numer alarmowy.Więcej: Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa w firmie: wyznaczenie osób i obowiązki

Plan działań

Zestawienie działań korygujących i zapobiegawczych wynikających z oceny ryzyka: co trzeba zrobić, na którym stanowisku, kto za to odpowiada i do kiedy. Przy ryzyku ocenionym jako wysokie działania podejmuje się przed kontynuowaniem pracy. Wykonane działania odnotowuje się, a nowe dopisuje przy aktualizacji oceny.Więcej: Plan działań korygujących i zapobiegawczych: co, kto i do kiedy

Polska Klasyfikacja Działalności (PKD)

Kod rodzaju działalności firmy, widoczny między innymi w CEIDG, KRS i rejestrze REGON. W BHP służy do ustalenia kategorii ryzyka, od której zależy, czy pracodawca zatrudniający od 11 do 50 pracowników może sam wykonywać zadania służby BHP. Sam kod nie mówi jednak, jakie zagrożenia występują na stanowiskach.Więcej: Służba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania

Poziom ryzyka

Wynik oszacowania ryzyka dla danego zagrożenia, ustalany na podstawie ciężkości możliwych skutków i prawdopodobieństwa ich wystąpienia. W metodzie trzystopniowej poziom jest niski, średni albo wysoki; ryzyko niskie i średnie uznaje się za dopuszczalne, a przy wysokim środki trzeba wprowadzić, zanim praca będzie kontynuowana. Przepisy nie narzucają jednej metody szacowania ryzyka.Więcej: Metody oceny ryzyka zawodowego: jak wybrać i jak stosować

Praca na wysokości

Praca wykonywana na powierzchni znajdującej się co najmniej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi; rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP przewiduje od tej zasady wyjątki, na przykład gdy powierzchnia jest osłonięta ścianami. Wymaga zabezpieczeń przed upadkiem, sprawnego sprzętu i przeszkolonych osób. W małej firmie chodzi często o pracę z drabiny, przy regałach magazynowych albo przy remontach.Więcej: Upadek z wysokości: drabiny, regały, antresole i rusztowania

Praca przy monitorze ekranowym

Rozporządzenie w sprawie BHP na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe dotyczy pracowników, którzy używają monitora co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Wymaga ergonomicznie urządzonego stanowiska, przerw lub przeplatania pracy przy monitorze z innymi zajęciami oraz okularów korygujących wzrok, jeśli potrzebę ich stosowania stwierdzi lekarz. Ocena ryzyka uwzględnia obciążenie wzroku, pozycję ciała i oświetlenie.Więcej: Praca przy monitorze: stanowisko, przerwy i okulary

Praca zdalna

Praca wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i uzgodnionym z pracodawcą, na przykład w domu. Pracodawca sporządza ocenę ryzyka zawodowego dla pracy zdalnej i informację o zasadach bezpiecznej organizacji stanowiska, a pracownik w oświadczeniu potwierdza, że się z nimi zapoznał (art. 67³¹ KP). Oświadczenie może mieć postać papierową lub elektroniczną.Więcej: Praca zdalna: ocena ryzyka, informacja i oświadczenie pracownika

Pracodawca

Jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej, albo osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają pracowników (art. 3 KP). Pracodawcą jest więc także przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli zatrudnia choć jedną osobę na podstawie stosunku pracy. To pracodawca ocenia ryzyko zawodowe i odpowiada za stan BHP w zakładzie pracy.Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Pracownik

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 KP). Osoby pracujące na podstawie umowy zlecenia lub w ramach własnej działalności nie są pracownikami, ale także im pracodawca musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, gdy pracują w jego zakładzie lub w miejscu przez niego wyznaczonym (art. 304 KP). Liczba pracowników decyduje między innymi o tym, kto może wykonywać zadania służby BHP.Więcej: Służba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania

Prawdopodobieństwo

Ocena, na ile prawdopodobne jest, że zagrożenie doprowadzi do szkody w warunkach danego stanowiska. Zależy od tego, jak często i jak długo pracownik jest narażony oraz jakie środki ochrony już działają. W metodzie trzystopniowej prawdopodobieństwo jest niskie, średnie albo wysokie.Więcej: Metody oceny ryzyka zawodowego: jak wybrać i jak stosować

Prawo do powstrzymania się od pracy

Gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik może powstrzymać się od jej wykonywania, niezwłocznie zawiadamiając przełożonego. Za czas powstrzymania się od pracy w takiej sytuacji zachowuje prawo do wynagrodzenia. To uprawnienie z Kodeksu pracy, które powinien znać zarówno pracodawca, jak i pracownik.Więcej: Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Przedstawiciel pracowników do spraw BHP

Osoba, która reprezentuje pracowników w konsultacjach w sprawach BHP. Wybiera ją zakładowa organizacja związkowa, a jeśli jej nie ma, pracownicy w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Gdy przedstawicieli nie wybrano, pracodawca konsultuje sprawy BHP bezpośrednio z pracownikami.Więcej: Konsultacje z pracownikami w sprawach BHP i oceny ryzyka

Ryzyko zawodowe

Prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, które powodują straty, w szczególności niekorzystnych skutków zdrowotnych u pracowników w wyniku zagrożeń występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy. Tak określa je rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP. W praktyce ryzyko zależy od ciężkości możliwych skutków i prawdopodobieństwa ich wystąpienia.Więcej: Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach

Służba BHP

Komórka lub osoba pełniąca u pracodawcy funkcje doradcze i kontrolne w zakresie BHP. Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę BHP. Pracodawca zatrudniający do 100 pracowników powierza jej zadania pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy albo, gdy brakuje kompetentnych pracowników, specjaliście spoza zakładu pracy; przy zatrudnieniu do 10 pracowników, a do 50 przy kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia, może je wykonywać sam po szkoleniu (art. 237¹¹ KP). Zadania służby BHP, w tym udział w ocenie ryzyka zawodowego, określa rozporządzenie w sprawie służby BHP.Więcej: Służba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania

Specjalista do spraw BHP

Osoba z kwalifikacjami w dziedzinie BHP, zatrudniona w służbie BHP albo działająca jako specjalista spoza zakładu pracy, któremu pracodawca powierza zadania służby BHP na podstawie umowy. Wymagane kwalifikacje określa rozporządzenie w sprawie służby BHP. Powierzenie zadań specjaliście spoza zakładu nie zmienia zakresu odpowiedzialności pracodawcy za stan BHP (art. 207 § 1 KP).Więcej: Służba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania

Szkolenie okresowe BHP

Szkolenie powtarzane w trakcie zatrudnienia, które odświeża i uzupełnia wiedzę o BHP. Częstotliwość i program zależą od rodzaju stanowiska, a określa je rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237³ KP).Więcej: Szkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe

Szkolenie wstępne BHP

Szkolenie, które pracownik przechodzi przed dopuszczeniem do pracy (art. 237³ KP). Składa się z instruktażu ogólnego i instruktażu stanowiskowego. Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez wymaganego przeszkolenia.Więcej: Szkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe

Środki ochrony indywidualnej (ŚOI)

Wyposażenie, które pracownik nosi lub trzyma, żeby chronić się przed zagrożeniem: rękawice, okulary, obuwie ochronne, ochronniki słuchu, półmaski. Pracodawca dostarcza je nieodpłatnie i informuje, jak się nimi posługiwać. Stosuje się je wtedy, gdy zagrożenia nie da się usunąć ani wystarczająco ograniczyć środkami technicznymi i organizacyjnymi, w tym środkami ochrony zbiorowej.Więcej: Dokumenty BHP w firmie: co trzeba mieć i gdzie to trzymać

Środki ochrony zbiorowej

Rozwiązania, które chronią jednocześnie wszystkie osoby w danym miejscu: osłony maszyn, balustrady, wentylacja, wyciągi, wygłuszenia, blokady. Mają pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej, bo działają niezależnie od zachowania pracownika. W karcie oceny ryzyka wpisuje się je wśród stosowanych środków.Więcej: Maszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa

Urząd Dozoru Technicznego (UDT)

Instytucja nadzorująca bezpieczeństwo urządzeń technicznych objętych dozorem, takich jak wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, podesty ruchome, dźwigi czy niektóre zbiorniki ciśnieniowe. Urządzenia te podlegają badaniom przed oddaniem do eksploatacji i badaniom okresowym, a ich obsługa wymaga zwykle zaświadczenia kwalifikacyjnego. W małej firmie dotyczy to najczęściej wózka widłowego w magazynie.Więcej: Maszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa

Wypadek przy pracy

Nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które spowodowało uraz lub śmierć i nastąpiło w związku z pracą. Pracodawca zapewnia pierwszą pomoc, powołuje zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny wypadku i sporządza protokół, oraz prowadzi rejestr wypadków przy pracy. Po wypadku warto sprawdzić, czy ocena ryzyka dla danego stanowiska jest nadal aktualna.Więcej: Wypadek przy pracy: co zrobić krok po kroku

Zagrożenie

Czynnik, sytuacja lub sposób wykonywania pracy, który może spowodować szkodę: uraz, chorobę albo pogorszenie samopoczucia. Zagrożenie, na przykład nóż, gorący olej, śliska podłoga czy środek czyszczący, po prostu występuje albo nie. Ryzyko określa, jak prawdopodobna i jak poważna może być szkoda przy danym zagrożeniu.Więcej: Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach

Znaki bezpieczeństwa

Znaki zakazu, nakazu, ostrzegawcze, ewakuacyjne i ochrony przeciwpożarowej, które informują o zagrożeniach i właściwym postępowaniu. Stosuje się je tam, gdzie zagrożenia nie da się usunąć innymi środkami; muszą być czytelne i umieszczone we właściwych miejscach. Oznakowanie przypomina o zasadach, ale nie przekazuje całej wiedzy, którą pracownik zdobywa na szkoleniu.Więcej: Oznakowanie BHP i instrukcje na stanowiskach pracy

• Czym jest ocena ryzyka zawodowego
• Wszystkie opisy zagrożeń
• Wszystkie poradniki
• Lista kontrolna dokumentów BHP
• Porównanie sposobów przygotowania oceny ryzyka

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (dostęp: 4 listopada 2026)
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dostęp: 4 listopada 2026)
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (dostęp: 4 listopada 2026)

Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.

Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.