- Kodeks pracy przewiduje trzy rodzaje badań: wstępne przed rozpoczęciem pracy, okresowe w trakcie zatrudnienia i kontrolne po dłuższej chorobie (art. 229 KP).
- Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.
- Skierowanie wydaje pracodawca i opisuje w nim warunki pracy, w tym czynniki szkodliwe i uciążliwe oraz aktualne wyniki pomiarów.
- Badania są na koszt pracodawcy, a badania okresowe i kontrolne odbywają się w miarę możliwości w godzinach pracy.
- Częstotliwość badań okresowych ustala lekarz, a termin kolejnego badania wynika z orzeczenia.
Trzy rodzaje badań
- Badanie
Wstępne
Kiedy: przed dopuszczeniem do pracy: osoby przyjmowane do pracy, pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska, pracownicy przenoszeni na stanowiska z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia lub warunkami uciążliwymi
Uwagi: Kodeks pracy przewiduje wyjątki, na przykład przy ponownym zatrudnieniu u tego samego pracodawcy na tym samym stanowisku w ciągu 30 dni
- Badanie
Okresowe
Kiedy: w trakcie zatrudnienia, w terminie wynikającym z orzeczenia
Uwagi: zakres i częstotliwość zależą od warunków pracy i stanu zdrowia
- Badanie
Kontrolne
Kiedy: po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni
Uwagi: lekarz ustala, czy pracownik może wrócić na dotychczasowe stanowisko
Badania wykonuje lekarz medycyny pracy w jednostce służby medycyny pracy, z którą pracodawca zawiera umowę. W praktyce najprościej podpisać umowę z jedną przychodnią medycyny pracy w pobliżu firmy i kierować tam wszystkich pracowników.
Poddawanie się badaniom jest też obowiązkiem pracownika (art. 211 KP). Pracownik, który nie ma aktualnego orzeczenia, nie może wykonywać pracy, dopóki go nie uzyska.
Skierowanie: tu przydaje się ocena ryzyka
Pracownik idzie na badanie ze skierowaniem od pracodawcy. Skierowanie zawiera między innymi rodzaj badania, stanowisko pracy i opis warunków pracy, uwzględniający informacje o czynnikach szkodliwych dla zdrowia lub warunkach uciążliwych oraz aktualne wyniki badań i pomiarów, jeśli zostały wykonane. Wzór skierowania zawiera rozporządzenie w sprawie badań lekarskich pracowników.
Opis powinien być konkretny, bo na jego podstawie lekarz dobiera zakres badań. Kilka przykładów:
- 01
Kucharz
Praca stojąca, przy kuchni i piecu w podwyższonej temperaturze, dźwiganie garnków i skrzynek, noże i krajalnica, środki czyszczące, praca zmianowa.
- 02
Magazynier
Ręczne przenoszenie ładunków, obsługa wózka paletowego lub widłowego, praca w chłodni, praca na wysokości przy regałach.
- 03
Fryzjer
Farby i rozjaśniacze, praca w wilgoci, praca w pozycji stojącej z uniesionymi rękami.
- 04
Pracownik biurowy
Praca przy monitorze ekranowym przez większą część dnia.
Dane do skierowania pochodzą wprost z dokumentacji oceny ryzyka zawodowego: z opisu stanowiska i z listy czynników. Gdy ocena jest aktualna, wypełnienie skierowania zajmuje niewiele czasu. Więcej o opisie stanowiska w poradniku opis stanowiska pracy.
Orzeczenie lekarskie i dopuszczenie do pracy
Po badaniu lekarz wydaje orzeczenie: brak przeciwwskazań albo przeciwwskazania do pracy na określonym stanowisku. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań (art. 229 KP).
Warto pamiętać o trzech sprawach dotyczących orzeczenia:
- orzeczenie trafia do akt osobowych. Wyniki badań i dokumentację medyczną prowadzi lekarz, a pracodawca ich nie otrzymuje;
- od orzeczenia może się odwołać zarówno pracownik, jak i pracodawca; tryb wskazuje pouczenie w orzeczeniu;
- jeśli orzeczenie stwierdza przeciwwskazania, pracownik nie może wykonywać tej pracy, a pracodawca szuka rozwiązania: zmiany warunków pracy albo innego stanowiska.
Termin kolejnego badania okresowego wynika z orzeczenia. Po jego upływie orzeczenie traci aktualność, dlatego skierowanie wydaje się odpowiednio wcześniej. Prosta tabela z datami ważności orzeczeń wszystkich pracowników pozwala uniknąć sytuacji, w której ktoś pracuje bez aktualnego orzeczenia.
Kto płaci i w jakim czasie
Badania lekarskie są na koszt pracodawcy, także badania wstępne kandydata, który jeszcze nie podpisał umowy o pracę. Badania okresowe i kontrolne przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a jeśli musi dojechać na badania do innej miejscowości, przysługuje mu zwrot kosztów przejazdu na zasadach obowiązujących przy podróżach służbowych.
Przy pracy z monitorem ekranowym pracodawca zapewnia pracownikowi okulary korygujące wzrok, jeśli wyniki badań okulistycznych wykażą potrzebę ich stosowania podczas tej pracy. Obowiązek wynika z rozporządzenia w sprawie stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe i dotyczy pracowników, którzy pracują przy monitorze co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy.
Jak zorganizować badania w małej firmie
Kilka prostych kroków wystarcza, by badania nie stały się problemem przy każdym nowym zatrudnieniu:
- 01
Umowa z jednostką medycyny pracy, najlepiej blisko firmy, z ustalonym sposobem umawiania wizyt.
- 02
Gotowy opis warunków pracy dla każdego stanowiska, przepisany z oceny ryzyka zawodowego. Przy nowym pracowniku wystarczy dopisać dane osobowe i rodzaj badania.
- 03
Tabela terminów: pracownik, stanowisko, data orzeczenia, termin kolejnego badania. Przypomnienie z wyprzedzeniem pozwala umówić wizytę, zanim orzeczenie straci aktualność.
- 04
Zmiana stanowiska lub warunków pracy: nowe skierowanie, zanim pracownik zacznie nową pracę, jeśli pojawiają się czynniki szkodliwe lub uciążliwe.
- 05
Powrót po długiej chorobie: skierowanie na badanie kontrolne, zanim pracownik wróci na stanowisko.
- 06
Orzeczenie do akt osobowych, a w tabeli nowy termin.
Ten sam porządek ułatwia rozmowę z inspektorem pracy: jedna tabela pokazuje, że wszyscy pracownicy mają aktualne orzeczenia.
Przykłady w typowych branżach
- 01
Restauracja, piekarnia, sklep spożywczy, sklep mięsny i rybny
Oprócz badań z Kodeksu pracy osoby pracujące przy żywności potrzebują zwykle orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych. To odrębne badanie, wynikające z przepisów o zapobieganiu chorobom zakaźnym, i nie zastępuje badań medycyny pracy.
- 02
Magazyn i transport
Kierowcy zawodowi przechodzą także badania wymagane przepisami o transporcie drogowym, a w skierowaniu z Kodeksu pracy opisuje się prowadzenie pojazdu i obsługę wózka.
- 03
Remonty i wykończenia
W skierowaniu wpisuje się pracę na wysokości, pyły, hałas i ręczne przenoszenie ciężarów.
- 04
Salon fryzjerski i kosmetyczny
Substancje uczulające i praca w wilgoci, które mają znaczenie dla stanu skóry.
- 05
Biuro i biuro nieruchomości
Praca przy monitorze, a u agentów także prowadzenie samochodu służbowego.
W każdym przypadku podstawą jest ocena ryzyka zawodowego stanowiska. Jeśli coś się zmienia, na przykład pracownik zaczyna obsługiwać wózek widłowy, warto skierować go na badanie przed zmianą, a nie dopiero przy kolejnym terminie.
Badania po chorobie i po zakończeniu pracy w narażeniu
Badanie kontrolne odbywa się przed powrotem do pracy po zwolnieniu lekarskim dłuższym niż 30 dni z powodu choroby. Lekarz sprawdza, czy pracownik może wrócić na dotychczasowe stanowisko. Do tego czasu pracownik nie powinien wykonywać pracy.
Osobna sytuacja dotyczy pracowników, którzy pracowali w kontakcie z substancjami rakotwórczymi lub z pyłami zwłókniającymi. Pracodawca zapewnia im badania okresowe także po zaprzestaniu pracy w narażeniu, a po rozwiązaniu stosunku pracy na ich wniosek (art. 229 KP). W firmach remontowych i w warsztatach, gdzie takie czynniki mogą występować, warto o tym poinformować pracowników przy rozwiązaniu umowy.
Badania okresowe pomagają też wcześnie wychwycić objawy choroby związanej z pracą. Więcej w poradniku choroby zawodowe.
Warto przeczytać
- PoradnikChoroby zawodowe: czym są, kto je zgłasza i jak im zapobiegać
- PoradnikDokumenty BHP w firmie: co trzeba mieć i gdzie to trzymać
- ZagrożeniePraca przy monitorze: stanowisko, przerwy i okulary
- StronaKucharz
- StronaKierowca samochodu ciężarowego
- BranżaRestauracja i bar
- BranżaPiekarnia i cukiernia
- BranżaSklep mięsny i rybny
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaBiuro
Zobacz też: Wszystkie poradniki
Pytania i odpowiedzi
Czy nowy pracownik może przynieść orzeczenie z poprzedniej pracy?
W niektórych sytuacjach tak. Kodeks pracy przewiduje wyjątki od badań wstępnych, między innymi przy ponownym zatrudnieniu u tego samego pracodawcy na tym samym stanowisku w ciągu 30 dni i przy przejściu do innego pracodawcy w ciągu 30 dni z aktualnym orzeczeniem, jeśli warunki pracy są takie same (z wyłączeniem prac szczególnie niebezpiecznych). Warunki tych wyjątków są ściśle określone w art. 229 KP; w razie wątpliwości bezpieczniej wydać nowe skierowanie.
Kto płaci za badania wstępne kandydata?
Pracodawca. Badania wstępne, okresowe i kontrolne są na jego koszt, także wtedy, gdy kandydat jeszcze nie podpisał umowy o pracę.
Jak często robi się badania okresowe?
Kodeks pracy nie podaje jednego terminu. Częstotliwość ustala lekarz medycyny pracy, kierując się wskazówkami z rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników, warunkami pracy i stanem zdrowia pracownika; termin kolejnego badania wynika z orzeczenia.
Czy pracownik po zwolnieniu dłuższym niż 30 dni może wrócić do pracy bez badania?
Nie. Po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni pracownik przechodzi badanie kontrolne, zanim wróci na swoje stanowisko.
Czy pracodawca musi zapewnić okulary do pracy przy komputerze?
Tak, jeśli badanie okulistyczne wykaże, że pracownik potrzebuje okularów korygujących wzrok do pracy przy monitorze. Obowiązek dotyczy pracowników, którzy pracują przy monitorze co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.