- Najwyższe dopuszczalne natężenie (NDN) hałasu odniesione do ośmiogodzinnego dnia pracy wynosi 85 dB; określa je rozporządzenie w sprawie NDS i NDN.
- Pracodawca na swój koszt przeprowadza badania i pomiary czynników szkodliwych, rejestruje i przechowuje ich wyniki oraz udostępnia je pracownikom (art. 227 KP).
- W biurze, w sklepie czy w aptece zwykle wystarcza rozpoznanie źródeł hałasu; w warsztacie, przy remontach i w piekarni z kilkoma maszynami zwykle potrzebny jest pomiar.
- Najpierw ogranicza się hałas u źródła i przez organizację pracy, dopiero potem stosuje się ochronniki słuchu.
- Dopóki nie ma wyniku pomiaru, karta oceny ryzyka oznacza hałas jako „do pomiaru”.
Czym jest hałas i gdzie występuje
Hałas uszkadza słuch powoli, bez bólu i nieodwracalnie: ubytek słuchu wywołany hałasem zauważa się zwykle wtedy, gdy jest już zaawansowany. Często towarzyszą mu szumy uszne. To nie wszystkie skutki. Nawet poniżej wartości dopuszczalnych hałas męczy, utrudnia koncentrację i rozmowę, a może też zagłuszyć sygnał ostrzegawczy albo okrzyk współpracownika, co zwiększa ryzyko wypadku.
Narażenie wyraża się jako poziom ekspozycji na hałas odniesiony do ośmiogodzinnego dnia pracy, w decybelach. To miara całej energii akustycznej, na którą pracownik jest narażony w ciągu dnia, uśredniona do ośmiu godzin. Skala jest logarytmiczna: wzrost o 3 dB oznacza podwojenie energii. Dlatego godzina pracy szlifierką kątową może oznaczać większe narażenie niż cały dzień przy muzyce w tle.
- Branża
Restauracja i bar
Typowe źródła: ekspres do kawy, zmywarka, wentylacja, gwar sali, muzyka
Czego się spodziewać: zwykle poniżej NDN; do sprawdzenia przy głośnej muzyce i imprezach
- Branża
Salon fryzjerski i kosmetyczny
Typowe źródła: suszarki, frezarki do paznokci z pochłaniaczem, muzyka
Czego się spodziewać: zwykle niskie narażenie; oszacowanie na podstawie danych producenta i czasu używania
- Branża
Sklep, sklep spożywczy, apteka
Typowe źródła: agregaty chłodnicze, muzyka, prasa do kartonów
Czego się spodziewać: zwykle wyraźnie poniżej NDN
- Branża
Sklep mięsny i rybny
Typowe źródła: piła taśmowa, maszynka do mielenia, krajalnica, agregaty
Czego się spodziewać: do oszacowania, gdy maszyny pracują długo
- Branża
Piekarnia i cukiernia
Typowe źródła: miesiarki, dzielarki, piece z wentylatorami, agregaty
Czego się spodziewać: do oceny, zwłaszcza gdy kilka maszyn pracuje jednocześnie
- Branża
Biuro i biuro nieruchomości
Typowe źródła: drukarki, rozmowy telefoniczne, otwarta przestrzeń
Czego się spodziewać: wyraźnie poniżej NDN; problemem jest koncentracja
- Branża
Warsztat samochodowy
Typowe źródła: klucze pneumatyczne udarowe, szlifierki, prostowanie blach, sprężarka, przedmuchiwanie sprężonym powietrzem
Czego się spodziewać: często blisko NDN lub powyżej: zwykle potrzebny pomiar
- Branża
Firma sprzątająca
Typowe źródła: odkurzacze, szorowarki, myjki ciśnieniowe, dmuchawy
Czego się spodziewać: zależy od sprzętu i czasu pracy; myjki i dmuchawy do oceny
- Branża
Magazyn i transport
Typowe źródła: wózki, owijarki, przenośniki, sprężarki
Czego się spodziewać: do oceny w halach z wieloma urządzeniami
- Branża
Remonty i wykończenia
Typowe źródła: szlifierki kątowe, młoty udarowe, wiertarki, piły, mieszadła
Czego się spodziewać: często powyżej NDN: zwykle potrzebny pomiar
Co mówią przepisy
Hałas jest czynnikiem szkodliwym i jak każde zagrożenie wchodzi do oceny ryzyka zawodowego (art. 226 KP). Kodeks pracy wymaga też, by maszyny i inne urządzenia techniczne chroniły pracownika m.in. przed nadmiernym hałasem (art. 215).
Wartości dopuszczalne określa rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. NDN hałasu w środowisku pracy wynosi:
- 01
85 dB dla poziomu ekspozycji odniesionego do ośmiogodzinnego dobowego albo przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy.
- 02
115 dB dla maksymalnego poziomu dźwięku A.
- 03
135 dB dla szczytowego poziomu dźwięku C.
Osobne rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne ustala próg działania niższy od NDN: 80 dB. Od tego progu pracodawca udostępnia pracownikom ochronniki słuchu oraz informuje ich i szkoli w zakresie zagrożeń. Gdy hałas przekracza wartości dopuszczalne, pracodawca ustala przyczyny, wprowadza program działań technicznych i organizacyjnych ograniczających narażenie, oznakowuje strefy hałasu i pilnuje stosowania ochronników.
Pozostałe obowiązki wynikają z Kodeksu pracy:
- 01
Art. 227
Badania i pomiary czynników szkodliwych na koszt pracodawcy, rejestrowanie i przechowywanie wyników oraz udostępnianie ich pracownikom; sposób i częstotliwość pomiarów określa rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
- 02
Art. 229
Badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne; skierowanie opisuje czynniki szkodliwe na stanowisku, w tym hałas.
- 03
Art. 237⁶
Nieodpłatne środki ochrony indywidualnej, w tym ochronniki słuchu, oraz informacja o sposobie ich używania.
Obustronny trwały ubytek słuchu spowodowany hałasem znajduje się w wykazie chorób zawodowych.
Jak ocenić hałas: oszacowanie albo pomiar
Ocena zaczyna się od prostego przeglądu: jakie źródła hałasu są na każdym stanowisku i ile czasu dziennie pracownik przy nich spędza. Dalej są dwie drogi.
- 01
Kiedy wystarczy oszacowanie
W biurze, w sklepie, w aptece i zwykle w barze bez głośnej muzyki narażenie jest wyraźnie niższe od wartości dopuszczalnych. Wtedy w karcie oceny ryzyka wpisuje się źródła hałasu, czas pracy urządzeń, dane producenta (deklarowany poziom emisji hałasu z instrukcji obsługi) i krótkie uzasadnienie, dlaczego pomiar nie jest potrzebny. Uzasadnienie nie powinno być formułką: czytający ma zrozumieć, skąd wziął się wniosek.
- 02
Kiedy potrzebny jest pomiar
Jeśli można rozsądnie przypuszczać, że narażenie zbliża się do wartości dopuszczalnych, potrzebny jest pomiar. Dotyczy to zwykle warsztatu i lakierni, remontów, piekarni z kilkoma maszynami pracującymi jednocześnie, lokali z głośną muzyką oraz każdej sytuacji, w której pracownicy muszą podnosić głos, żeby porozumieć się z osobą stojącą obok. Pomiary wykonuje laboratorium akredytowane. Wynik trafia do rejestru czynników szkodliwych i do karty badań i pomiarów, a sprawozdanie podaje krotność NDN. Częstotliwość kolejnych pomiarów zależy od poprzedniego wyniku: im bliżej wartości dopuszczalnej, tym częściej. Pomiar powtarza się też po zmianie maszyn, technologii lub organizacji pracy.
- 03
Ciężkość i prawdopodobieństwo
Skutek, czyli trwały ubytek słuchu, jest nieodwracalny, dlatego jego ciężkość ocenia się zwykle jako znaczną lub bardzo poważną. Prawdopodobieństwo określa się na podstawie wyniku pomiaru: w metodzie stosowanej w dokumentacji wynik poniżej 0,5 NDN oznacza prawdopodobieństwo niskie, od 0,5 do 1 NDN średnie, powyżej NDN wysokie. Bez wyniku pomiaru prawdopodobieństwo szacuje się na podstawie stosowanych środków, a zagrożenie otrzymuje oznaczenie „do pomiaru”.
Typowe środki: najpierw źródło, potem ochronniki
Kolejność działań jest stała: najpierw usuwa się lub ogranicza hałas u źródła, potem na drodze jego rozchodzenia się, a dopiero na końcu chroni się samego pracownika.
- 01
Techniczne
Przy zakupie wybór maszyn o niższym deklarowanym poziomie hałasu; przeniesienie sprężarek i agregatów poza pomieszczenia pracy albo zamknięcie ich w obudowie dźwiękochłonnej; tłumiki na wylotach narzędzi pneumatycznych; panele dźwiękochłonne w otwartej przestrzeni biurowej.
- 02
Konserwacja
Zużyte łożyska, luźne osłony i nienasmarowane przekładnie hałasują bardziej; regularny przegląd maszyn to także ochrona przed hałasem.
- 03
Organizacyjne
Skrócenie czasu najgłośniejszych prac, niewykonywanie ich jednocześnie, odsunięcie osób, które nie muszą przy nich być, ustalenie maksymalnej głośności muzyki i odsunięcie głośników od baru.
- 04
Szkoleniowe
Informacja o zagrożeniu, wynikach pomiarów i właściwym używaniu ochronników, w ramach instruktażu stanowiskowego.
- 05
Środki ochrony indywidualnej
Wkładki przeciwhałasowe lub nauszniki dobrane do poziomu hałasu, wybrane po konsultacji z pracownikami. Ochronnik nie powinien tłumić ani za słabo, ani za mocno: zbyt silne tłumienie odcina sygnały ostrzegawcze i rozmowę, przez co pracownicy go zdejmują.
Strefy, w których hałas przekracza wartości dopuszczalne, oznacza się znakiem nakazu stosowania ochronników słuchu.
Badania lekarskie i grupy szczególnie chronione
Pracownicy podlegają badaniom lekarskim wstępnym, okresowym i kontrolnym (art. 229 KP). W skierowaniu pracodawca opisuje warunki pracy, w tym narażenie na hałas i wyniki pomiarów, jeśli są. Na tej podstawie lekarz medycyny pracy ustala zakres badań, przy hałasie zwykle z badaniem słuchu, oraz ich częstotliwość. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań.
Szczególnej uwagi wymagają:
- 01
Kobiety w ciąży
Wykaz prac im wzbronionych obejmuje prace w hałasie, z wartościami granicznymi niższymi niż NDN dla pozostałych pracowników.
- 02
Młodociani
Także ich wykaz prac wzbronionych obejmuje niektóre prace w hałasie.
- 03
Osoby ze stwierdzonym już ubytkiem słuchu
Lekarz może wskazać ograniczenia, które trzeba uwzględnić przy przydziale zadań.
Jak hałas trafia do dokumentacji
W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego hałas pojawia się w karcie oceny ryzyka każdego stanowiska, na którym występuje. W wierszu podaje się:
- 01
Źródło: konkretne maszyny i czynności, np. „klucz pneumatyczny udarowy, szlifierka kątowa”.
- 02
Możliwe skutki: uszkodzenie słuchu, szumy uszne, utrudnione porozumiewanie się, niezauważony sygnał ostrzegawczy.
- 03
Stosowane środki: to, co już działa, np. wydzielona sprężarka, ochronniki wydane i używane, ograniczona głośność muzyki.
- 04
Ciężkość, prawdopodobieństwo i poziom ryzyka, a przy braku wyniku pomiaru oznaczenie „do pomiaru”.
Brakujący pomiar trafia do załącznika z listą pomiarów do wykonania oraz do planu działań, z osobą odpowiedzialną i terminem. Po otrzymaniu wyniku pracodawca wpisuje go do dokumentacji i odnotowuje zmianę w karcie aktualizacji.
Dokumentacja przygotowana w serwisie na podstawie kwestionariusza jest oszacowaniem wstępnym, które pracodawca sprawdza, uzupełnia i zatwierdza po konsultacjach z pracownikami. Pomiar hałasu wykonuje laboratorium; dokumentacja wskazuje stanowiska, na których jest potrzebny. Sposób szacowania opisuje poradnik o metodach oceny ryzyka, a zakres badań poradnik o badaniach lekarskich pracowników.
Warto przeczytać
- ZagrożenieDrgania mechaniczne: narzędzia udarowe, wózki i pojazdy
- ZagrożenieMaszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa
- PoradnikBadania lekarskie pracowników: wstępne, okresowe i kontrolne
- BranżaWarsztat samochodowy
- BranżaRemonty i wykończenia
- StronaMechanik samochodowy
- BranżaPiekarnia i cukiernia
- BranżaMagazyn i transport
Zobacz też: Wszystkie zagrożenia
Pytania i odpowiedzi
Czy w biurze trzeba mierzyć hałas?
Zwykle nie. Hałas uwzględnia się w ocenie ryzyka każdego stanowiska, ale w biurze narażenie jest wyraźnie niższe od wartości dopuszczalnych. Wystarczy wpisać w karcie oceny ryzyka źródła hałasu i krótkie uzasadnienie, dlaczego pomiar nie jest potrzebny.
Kto wykonuje pomiary hałasu?
Laboratorium akredytowane w zakresie pomiarów hałasu w środowisku pracy. Sprawozdanie podaje poziom ekspozycji i krotność NDN; pracodawca wpisuje wynik do rejestru czynników szkodliwych i karty badań i pomiarów oraz udostępnia go pracownikom (art. 227 KP).
Jak często powtarza się pomiar hałasu?
Częstotliwość zależy od wyniku poprzedniego pomiaru i określa ją rozporządzenie w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych: im bliżej NDN, tym częściej. Pomiar powtarza się też po zmianie maszyn, technologii lub organizacji pracy.
Czy w lokalu z głośną muzyką kelnerzy muszą mieć ochronniki słuchu?
To zależy od narażenia. Jeśli poziom ekspozycji przekracza 80 dB, ochronniki słuchu trzeba pracownikom udostępnić, a przy przekroczeniu wartości dopuszczalnych muszą ich używać. Najpierw jednak warto ściszyć muzykę i przestawić głośniki: ograniczenie hałasu u źródła ma pierwszeństwo.
Czy wystarczy rozdać pracownikom ochronniki słuchu?
Nie. Ochronniki są ostatnim ogniwem. Najpierw ogranicza się hałas u źródła i przez organizację pracy, a ochronniki uzupełniają te działania. Muszą też być dobrane do hałasu i rzeczywiście używane.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.