Odpowiedzialność pracodawcy za BHP: obowiązki, osoby kierujące i kontrola

Art. 207 § 1 KP: pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Paragraf 2 dodaje, że pracodawca chroni zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca:

• organizuje pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki;
• zapewnia przestrzeganie przepisów i zasad BHP, wydaje polecenia usunięcia uchybień i kontroluje ich wykonanie;
• reaguje na potrzeby w zakresie BHP i dostosowuje środki ochrony do zmieniających się warunków pracy;
• zapewnia rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym;
• uwzględnia ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych;
• zapewnia wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń organów nadzoru nad warunkami pracy oraz zaleceń społecznego inspektora pracy.

Pracodawca i osoba kierująca pracownikami mają obowiązek znać przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy i zasady BHP, w zakresie niezbędnym do wykonywania swoich obowiązków (art. 207 § 3 KP). Jeśli pracodawcą jest spółka, czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje za nią osoba lub organ zarządzający albo inna wyznaczona do tego osoba (art. 3¹ § 1 KP).

Art. 207 § 1 KP wymienia wprost dwie rzeczy, które nie wpływają na zakres odpowiedzialności pracodawcy:

• 01

  Obowiązki pracowników w dziedzinie BHP.

• 02

  Powierzenie wykonywania zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy.

Służba BHP pełni funkcje doradcze i kontrolne (art. 237¹¹ § 1 KP): wskazuje zagrożenia i proponuje rozwiązania, ale decyzje, pieniądze i organizacja pracy pozostają po stronie pracodawcy. To samo dotyczy firmy zewnętrznej, która prowadzi szkolenia albo pomiary, i narzędzi do przygotowania dokumentacji. Formularz online, także ten dostępny w tym serwisie, pomaga zebrać i uporządkować informacje, ale ocenę przyjmuje i za nią odpowiada pracodawca.

Więcej o tym, kto może wykonywać zadania służby BHP, w poradniku Służba BHP w małej firmie.

Kierownik sklepu, szef kuchni, kierownik warsztatu czy brygadzista na budowie to osoby kierujące pracownikami. Art. 212 KP nakłada na nie własne obowiązki. Osoba kierująca pracownikami:

• organizuje stanowiska pracy, przestrzegając przepisów i zasad BHP;
• dba o sprawność środków ochrony indywidualnej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem;
• organizuje, przygotowuje i prowadzi prace, uwzględniając zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy;
• dba o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń i wyposażenia technicznego oraz o sprawność środków ochrony zbiorowej;
• egzekwuje przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad BHP;
• zapewnia wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

W małej firmie osobą kierującą jest często sam właściciel. Jeśli zespołem kieruje ktoś inny, warto zadbać, by znał wyniki oceny ryzyka dla podległych stanowisk i plan działań, bo to on na co dzień pilnuje, czy środki są stosowane.

Przestrzeganie przepisów i zasad BHP jest podstawowym obowiązkiem pracownika (art. 211 KP). Pracownik w szczególności zna te przepisy i zasady, bierze udział w szkoleniach i instruktażu, wykonuje pracę z ich zachowaniem, dba o należyty stan maszyn i narzędzi oraz o porządek, stosuje środki ochrony zbiorowej i przydzielone środki ochrony indywidualnej, poddaje się badaniom lekarskim, niezwłocznie zawiadamia przełożonego o wypadku lub zagrożeniu i współdziała z pracodawcą w sprawach BHP.

Pracownik ma też ważne prawo. Gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia albo gdy jego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, może powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając niezwłocznie przełożonego (art. 210 § 1 KP). Za ten czas zachowuje prawo do wynagrodzenia (§ 3) i nie może ponosić z tego powodu niekorzystnych konsekwencji (§ 2¹).

Obowiązki pracowników są ważne, ale, jak przypomina art. 207 § 1 KP, nie zmieniają zakresu odpowiedzialności pracodawcy.

Koszty działań podejmowanych przez pracodawcę w zakresie BHP w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników (art. 207 § 2¹ KP). Kodeks pracy powtarza tę zasadę przy konkretnych obowiązkach:

• Obowiązek

  Środki ochrony indywidualnej dostarczane nieodpłatnie

  Przepis: Art. 237⁶ § 1 KP

• Obowiązek

  Odzież i obuwie robocze dostarczane nieodpłatnie, gdy są potrzebne

  Przepis: Art. 237⁷ § 1 KP

• Obowiązek

  Badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne na koszt pracodawcy

  Przepis: Art. 229 § 6 KP

• Obowiązek

  Szkolenia BHP w czasie pracy i na koszt pracodawcy

  Przepis: Art. 237³ § 3 KP

• Obowiązek

  Badania i pomiary czynników szkodliwych na koszt pracodawcy

  Przepis: Art. 227 § 1 KP

Nie można więc potrącać z wynagrodzenia kosztu rękawic, kursu pierwszej pomocy czy badań lekarskich.

Państwowa Inspekcja Pracy sprawuje nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy). Podczas kontroli inspektor pracy może m.in. obejrzeć miejsca pracy, poprosić o dokumenty i rozmawiać z pracownikami.

W małej firmie warto mieć pod ręką:

• dokumentację oceny ryzyka zawodowego z potwierdzeniami zapoznania się pracowników i protokołem konsultacji;
• dokumenty szkoleń BHP, wstępnych i okresowych;
• orzeczenia lekarskie i skierowania na badania;
• dokument powierzenia zadań służby BHP albo zaświadczenie o szkoleniu pracodawcy, który wykonuje je sam;
• wyznaczenie osób do pierwszej pomocy i do działań przeciwpożarowych;
• instrukcje BHP i ewidencję wydawania środków ochrony indywidualnej;
• rejestr wypadków przy pracy i dokumentację powypadkową, jeśli wypadki się zdarzyły.

Pełną listę opisuje poradnik Dokumenty BHP w firmie. Inspekcja udziela też porad prawnych w zakresie prawa pracy, z których mogą korzystać zarówno pracodawcy, jak i pracownicy.

W razie wypadku przy pracy pracodawca podejmuje niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnia udzielenie pierwszej pomocy poszkodowanym, ustala w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku oraz stosuje środki zapobiegające podobnym wypadkom (art. 234 § 1 KP). Prowadzi też rejestr wypadków przy pracy (art. 234 § 3 KP).

Rzetelna ocena ryzyka i wykonany plan działań pozwalają wykazać, że pracodawca rozpoznał zagrożenia i reagował na nie przed wypadkiem. Procedurę po wypadku opisuje poradnik Wypadek przy pracy.

• PoradnikSłużba BHP w małej firmie: kto może wykonywać jej zadania
• PoradnikDokumenty BHP w firmie: co trzeba mieć i gdzie to trzymać
• PoradnikWypadek przy pracy: co zrobić krok po kroku
• PoradnikSzkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe
• PoradnikJak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego: kto, kiedy i w jakich krokach
• BranżaSklep
• BranżaRestauracja i bar
• BranżaWarsztat samochodowy
• BranżaRemonty i wykończenia
• BranżaMagazyn i transport

Zobacz też: Wszystkie poradniki

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Państwowa Inspekcja Pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)

Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.

Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.