- Znaki stosuje się tam, gdzie zagrożenia nie udało się usunąć ani wystarczająco ograniczyć innymi środkami, a także do oznaczenia dróg ewakuacyjnych, sprzętu gaśniczego i pierwszej pomocy.
- Kolor i kształt znaku mają stałe znaczenie: czerwony okrąg z ukośnym paskiem oznacza zakaz, niebieskie koło nakaz, żółty trójkąt ostrzeżenie, a zielony prostokąt drogę ewakuacyjną i pierwszą pomoc.
- Pracodawca wydaje szczegółowe instrukcje i wskazówki BHP na stanowiskach pracy (art. 237⁴ KP), a pracownicy mają do nich stały dostęp.
- Pracodawca przekazuje pracownikom informacje o zagrożeniach, o działaniach ochronnych i o osobach wyznaczonych do pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej (art. 207¹ KP).
- Ani znak, ani instrukcja nie zastępują osłony maszyny, wentylacji czy szkolenia: uzupełniają inne środki.
Kiedy potrzebne są znaki bezpieczeństwa
Punktem wyjścia jest ocena ryzyka zawodowego. Pokazuje ona, gdzie pozostaje zagrożenie, którego nie udało się usunąć środkami technicznymi ani organizacyjnymi. Tam znak przypomina pracownikom i innym osobom, na co uważać, co jest zabronione albo czego trzeba użyć.
Drugie źródło obowiązków to ochrona przeciwpożarowa. Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków wymaga oznakowania znakami bezpieczeństwa między innymi dróg i wyjść ewakuacyjnych oraz miejsc, w których znajduje się sprzęt gaśniczy, na przykład gaśnice i hydranty.
W typowej małej firmie oznakowania wymagają zwykle:
- drogi i wyjścia ewakuacyjne, w tym wyjścia awaryjne z zaplecza;
- gaśnice, hydranty i przeciwpożarowy wyłącznik prądu, jeśli jest zainstalowany;
- apteczka i miejsce udzielania pierwszej pomocy;
- miejsca niebezpieczne: schody i progi, krawędzie ramp, kanał naprawczy, gorące powierzchnie, rozdzielnice elektryczne;
- miejsca, w których trzeba używać środków ochrony indywidualnej, na przykład ochronników słuchu;
- strefy ruchu wózków w magazynie i na zapleczu.
Opakowania substancji niebezpiecznych mają własne oznakowanie, czyli etykietę z piktogramami. Kodeks pracy zabrania stosowania substancji chemicznych i ich mieszanin nieoznakowanych w sposób widoczny, umożliwiający ich identyfikację (art. 221 KP); dotyczy to także pojemnika, do którego przelano produkt.
Kolory i kształty znaków
- Rodzaj znaku
Zakaz
Kształt: okrąg z ukośnym paskiem
Kolor: czerwona obwódka i pasek, czarny symbol na białym tle
Przykłady: zakaz palenia, zakaz używania otwartego ognia, zakaz wstępu osobom nieupoważnionym
- Rodzaj znaku
Nakaz
Kształt: okrąg
Kolor: biały symbol na niebieskim tle
Przykłady: nakaz stosowania rękawic, okularów ochronnych, ochronników słuchu
- Rodzaj znaku
Ostrzeżenie
Kształt: trójkąt
Kolor: czarny symbol na żółtym tle
Przykłady: gorąca powierzchnia, napięcie elektryczne, wózki widłowe, śliska podłoga
- Rodzaj znaku
Ewakuacja i pierwsza pomoc
Kształt: prostokąt lub kwadrat
Kolor: biały symbol na zielonym tle
Przykłady: wyjście ewakuacyjne, kierunek ewakuacji, apteczka
- Rodzaj znaku
Sprzęt przeciwpożarowy
Kształt: prostokąt lub kwadrat
Kolor: biały symbol na czerwonym tle
Przykłady: gaśnica, hydrant, przycisk alarmu pożarowego
Znak jest skuteczny, gdy dobrze go widać z miejsc, w których przebywają ludzie, wisi blisko zagrożenia i jest czytelny także przy słabszym oświetleniu. Zbyt wiele znaków w jednym miejscu osłabia ich skuteczność: ludzie przestają je zauważać.
Obok znaków stosuje się też oznakowanie taśmą w żółto-czarne lub biało-czerwone pasy, na przykład na krawędziach, przeszkodach i stałych elementach, o które łatwo zawadzić. Przy krótkotrwałych pracach, takich jak mycie podłogi czy wymiana żarówki, wystarczy przenośny znak ostrzegawczy, który usuwa się po zakończeniu pracy.
Przykłady dla typowych branż
- 01
Restauracja i bar
Wyjścia ewakuacyjne i gaśnice, ostrzeżenie o gorących powierzchniach przy piecach i frytownicach, przenośny znak „Uwaga, śliska podłoga” przy myciu, oznaczenie miejsca przechowywania środków czyszczących.
- 02
Salon fryzjerski i kosmetyczny
Nakaz używania rękawic przy farbach i rozjaśniaczach, oznaczona szafka z preparatami, apteczka, wyjście ewakuacyjne.
- 03
Sklep i sklep spożywczy
Drogi ewakuacyjne wolne od towaru i oznakowane, gaśnice, na zapleczu ostrzeżenia przed wózkami paletowymi i informacja o dopuszczalnym obciążeniu regałów.
- 04
Warsztat samochodowy
Zakaz palenia i używania otwartego ognia przy stanowisku lakierniczym i przy magazynie olejów, oznakowane krawędzie kanału naprawczego i strefa podnośnika, nakaz stosowania ochronników słuchu tam, gdzie wskazują na to pomiary hałasu.
- 05
Magazyn
Wydzielone i oznakowane drogi dla wózków i dla pieszych, ostrzeżenie o ruchu wózków, oznaczenie miejsc składowania.
- 06
Biuro
Drogi i wyjścia ewakuacyjne, gaśnice, apteczka, rozdzielnica elektryczna.
Więcej o zagrożeniach, które oznakowanie ma sygnalizować, w opisach zagrożeń, na przykład pożar i poślizgnięcia i potknięcia.
Instrukcje BHP na stanowiskach pracy
Art. 237⁴ KP zobowiązuje pracodawcę do wydawania szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących BHP na stanowiskach pracy. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymaga, by pracownicy mieli do stałego korzystania aktualne instrukcje dotyczące w szczególności:
- stosowanych procesów technologicznych i wykonywanych prac, z którymi wiążą się zagrożenia;
- obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
- postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
- udzielania pierwszej pomocy.
Dobra instrukcja jest krótka i mówi, co robić:
- 01
Przed rozpoczęciem pracy
Sprawdzenie osłon, wyłączników i stanu urządzenia, założenie środków ochrony.
- 02
W czasie pracy
Zasady bezpiecznego wykonywania czynności, czego nie wolno robić.
- 03
Po zakończeniu pracy
Wyłączenie, czyszczenie, zabezpieczenie urządzenia.
- 04
W sytuacji awaryjnej
Wyłączenie awaryjne, kogo zawiadomić, jak udzielić pierwszej pomocy.
Instrukcja producenta maszyny jest dobrym punktem wyjścia, ale stanowiskowa instrukcja BHP powinna opisywać pracę w tej konkretnej firmie i być umieszczona tam, gdzie się pracuje, na przykład na ścianie obok krajalnicy albo podnośnika.
Informowanie pracowników o zagrożeniach
Znaki i instrukcje to część szerszego obowiązku informowania. Art. 207¹ KP wymaga, by pracodawca przekazywał pracownikom informacje o:
- zagrożeniach dla zdrowia i życia w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w razie awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu;
- działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych, by te zagrożenia usunąć lub ograniczyć;
- pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji.
Art. 226 KP dodaje obowiązek informowania pracowników o ryzyku zawodowym związanym z ich pracą i o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Jak to zrobić i jak zebrać potwierdzenia, opisuje poradnik informowanie pracowników o ryzyku.
W wielu firmach w widocznym miejscu wiesza się listę osób wyznaczonych do pierwszej pomocy i ewakuacji z numerami telefonów, numer alarmowy 112 i plan ewakuacji tam, gdzie jest wymagany.
Jak utrzymać oznakowanie i instrukcje w porządku
- 01
Przegląd przy zmianach
Nowa maszyna, nowy środek chemiczny, przestawione regały czy nowe wyjście wymagają nowych znaków i instrukcji. Najprościej robić to razem z aktualizacją oceny ryzyka zawodowego.
- 02
Stan znaków
Wyblakłe, zasłonięte towarem albo nieaktualne znaki wymienia się lub usuwa. Znak wskazujący zamknięte wyjście jest groźniejszy niż jego brak.
- 03
Nowi pracownicy
Instrukcje omawia się w czasie instruktażu stanowiskowego, a nie tylko wręcza do podpisu.
- 04
Język
Instrukcje przygotowuje się po polsku. Jeśli w firmie pracują cudzoziemcy, którzy słabiej znają język, warto dodać tłumaczenie i piktogramy: liczy się to, czy pracownik rzeczywiście rozumie, co ma robić.
Oznakowanie i instrukcje warto ująć w dokumentacji oceny ryzyka jako środki zastosowane na danym stanowisku. Tak łatwiej pokazać, że wynikają z oceny, a nie z przypadku.
Warto przeczytać
- PoradnikInformowanie pracowników o ryzyku zawodowym: co, kiedy i jak
- PoradnikPierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa w firmie: wyznaczenie osób i obowiązki
- PoradnikSzkolenia BHP: instruktaż ogólny, stanowiskowy i szkolenia okresowe
- ZagrożeniePożar w małej firmie: ocena ryzyka, gaśnice i ewakuacja
- BranżaMagazyn i transport
- BranżaWarsztat samochodowy
- BranżaRestauracja i bar
- BranżaSklep
Zobacz też: Wszystkie poradniki
Pytania i odpowiedzi
Jakie znaki bezpieczeństwa są potrzebne w małym sklepie?
Zwykle oznakowanie dróg i wyjść ewakuacyjnych, miejsc z gaśnicami i apteczką, a także ostrzeżenia tam, gdzie ocena ryzyka wskazała zagrożenie, którego nie udało się usunąć, na przykład na zapleczu, po którym jeździ wózek paletowy.
Jakiego koloru są znaki nakazu?
Niebieskie, okrągłe, z białym symbolem. Nakazują na przykład używanie rękawic, okularów ochronnych lub ochronników słuchu.
Czy instrukcja producenta maszyny wystarczy jako instrukcja BHP?
Jest dobrym punktem wyjścia, ale stanowiskowa instrukcja BHP powinna opisywać pracę w konkretnej firmie: przed rozpoczęciem pracy, w czasie pracy, po jej zakończeniu i w sytuacji awaryjnej. Warto pisać ją krótko i językiem zrozumiałym dla pracowników.
Czy znak zwalnia z innych środków ochrony?
Nie. Znak przypomina o zagrożeniu, ale go nie usuwa. Najpierw stosuje się środki techniczne i organizacyjne, takie jak osłony, wentylacja czy zmiana sposobu pracy, a dopiero potem oznakowanie i środki ochrony indywidualnej.
Czy instrukcje BHP muszą być po polsku?
Instrukcje przygotowuje się po polsku: ustawa o języku polskim wymaga używania języka polskiego przy wykonywaniu przepisów z zakresu prawa pracy, gdy pracownik mieszka w Polsce, a praca jest wykonywana w Polsce. Przy pracownikach cudzoziemcach warto dodać tłumaczenie lub piktogramy, żeby każdy rozumiał, co robić.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (dostęp: 4 listopada 2026)
- Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.