Porażenie prądem: instalacja, urządzenia i praca w wilgoci

Porażenie następuje, gdy prąd przepływa przez ciało. Może wywołać skurcz mięśni, który nie pozwala puścić przewodu, zaburzenia rytmu serca i zatrzymanie krążenia, a także oparzenia w miejscach wejścia i wyjścia prądu. Do tego dochodzą skutki pośrednie: upadek z drabiny po porażeniu, oparzenia i uszkodzenie oczu przez łuk elektryczny przy zwarciu.

Rozróżnia się dwie sytuacje:

• 01

  Dotyk bezpośredni

  Kontakt z częścią, która normalnie jest pod napięciem, np. odsłoniętym przewodem, zaciskiem w rozdzielnicy, uszkodzoną wtyczką.

• 02

  Dotyk pośredni

  Kontakt z obudową urządzenia, która znalazła się pod napięciem z powodu uszkodzenia izolacji, np. z metalową obudową zmywarki albo lady chłodniczej.

Woda i wilgoć wyraźnie zwiększają zagrożenie.

• Branża

  Restauracja i bar

  Gdzie ryzyko rośnie: urządzenia kuchenne w wilgoci, zmywarki, frytownice, mycie posadzek wodą przy gniazdach

• Branża

  Salon fryzjerski i kosmetyczny

  Gdzie ryzyko rośnie: suszarki, prostownice i lokówki przy myjni, przewody w pobliżu wody

• Branża

  Sklep, sklep spożywczy, sklep mięsny i rybny, piekarnia

  Gdzie ryzyko rośnie: lady i komory chłodnicze, piece, krajalnice, mycie stanowisk wodą

• Branża

  Biuro, biuro nieruchomości, apteka

  Gdzie ryzyko rośnie: przedłużacze łączone jeden w drugi, przeciążone listwy, uszkodzone przewody ładowarek

• Branża

  Warsztat samochodowy

  Gdzie ryzyko rośnie: elektronarzędzia, prostowniki i akumulatory, myjki, pojazdy elektryczne i hybrydowe z instalacją wysokiego napięcia

• Branża

  Firma sprzątająca

  Gdzie ryzyko rośnie: maszyny czyszczące w wilgoci, przewody przytrzaśnięte drzwiami lub kołami, nieznane gniazda u klientów

• Branża

  Magazyn i transport

  Gdzie ryzyko rośnie: ładowanie akumulatorów wózków, napędy bram i ramp

• Branża

  Remonty i wykończenia

  Gdzie ryzyko rośnie: istniejąca instalacja w remontowanym lokalu, przewiercenie przewodu w ścianie, przedłużacze na budowie, prace elektryka

• 01

  Art. 207 § 2 KP

  Pracodawca chroni zdrowie i życie pracowników, zapewniając bezpieczne i higieniczne warunki pracy; obejmuje to także stan instalacji i urządzeń elektrycznych.

• 02

  Art. 215 KP

  Maszyny i inne urządzenia techniczne mają chronić pracownika m.in. przed porażeniem prądem elektrycznym.

• 03

  Rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań przy użytkowaniu maszyn

  Maszyny mają chronić pracowników przed zagrożeniem wynikającym z bezpośredniego i pośredniego kontaktu z prądem elektrycznym.

• 04

  Ogólne przepisy BHP

  Wymagają m.in. instrukcji BHP dotyczących obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych.

• 05

  Kontrola instalacji w budynku

  Ustawa Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu kontrolę okresową co najmniej raz na 5 lat, obejmującą badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej, m.in. środków ochrony od porażeń i oporności izolacji przewodów. Firma, która jest najemcą lokalu, powinna wiedzieć, kiedy była ostatnia kontrola, i mieć kopię protokołu.

• 06

  Kwalifikacje

  Eksploatacją urządzeń i instalacji elektrycznych mogą się zajmować osoby, które mają kwalifikacje wymagane przez ustawę Prawo energetyczne. Naprawy i przeróbki instalacji powierza się więc elektrykowi z odpowiednimi uprawnieniami.

• 07

  Pierwsza pomoc

  Pracodawca wyznacza pracowników do udzielania pierwszej pomocy (art. 209¹ KP).

To zagrożenie nie wymaga pomiarów czynników szkodliwych, ale wymaga rzetelnego przeglądu. Część rzeczy pracodawca lub osoba wykonująca zadania służby BHP sprawdzi samodzielnie, obchodząc firmę:

• czy przewody, wtyczki, gniazda i obudowy urządzeń są nieuszkodzone, bez przypaleń i prowizorycznych napraw taśmą;
• czy przedłużacze nie są łączone jeden w drugi, nie leżą w przejściach ani w wodzie;
• czy w rozdzielnicy są wyłączniki różnicowoprądowe i czy reagują na przycisk testowy;
• czy dostęp do rozdzielnicy jest wolny, a obwody opisane;
• czy gniazda i urządzenia przy zlewach, myjniach i na zewnątrz są chronione przed wodą;
• czy jest aktualny protokół z pomiarów instalacji elektrycznej i kiedy wypadają kolejne.

Do elektryka z kwalifikacjami należą pomiary instalacji (m.in. skuteczności ochrony przeciwporażeniowej i rezystancji izolacji), naprawy, przeróbki, wymiana osprzętu i prace w rozdzielnicy.

Ciężkość porażenia ocenia się jako bardzo poważną, bo może skończyć się śmiercią. Prawdopodobieństwo zależy od stanu instalacji i urządzeń, obecności wody, ochrony różnicowoprądowej, aktualności pomiarów i od tego, czy ktoś pracuje przy instalacji. W biurze z aktualnym protokołem, ochroną różnicowoprądową i sprzętem w dobrym stanie prawdopodobieństwo jest zwykle niskie, a poziom ryzyka średni. W mokrej kuchni z uszkodzonymi przewodami albo przy remoncie w lokalu pod napięciem prawdopodobieństwo rośnie, a poziom ryzyka bywa wysoki.

• 01

  Techniczne

  Wyłączniki różnicowoprądowe na obwodach gniazd, zwłaszcza w pomieszczeniach mokrych; gniazda z dala od zlewów albo z klapkami; stałe gniazda zamiast przedłużaczy; urządzenia przystosowane do pracy w wilgoci; wymiana uszkodzonych przewodów i wtyczek zamiast ich sklejania.

• 02

  Organizacyjne

  Regularny przegląd wzrokowy sprzętu; zakaz samodzielnych napraw przez pracowników; zgłaszanie iskrzenia, zapachu spalenizny i każdego „kopnięcia” prądem; przed pracami przy instalacji wyłączenie zasilania, zabezpieczenie przed ponownym załączeniem, oznaczenie i sprawdzenie braku napięcia; terminy kolejnych pomiarów zapisane w planie działań.

• 03

  W warsztacie

  Prace przy pojazdach elektrycznych i hybrydowych wykonują tylko osoby przeszkolone w zakresie układów wysokiego napięcia, z odpowiednimi narzędziami i procedurą odłączania.

• 04

  Przy remontach

  Sprawdzenie przebiegu przewodów przed wierceniem, zasilanie z rozdzielnicy budowlanej z ochroną różnicowoprądową, przedłużacze przeznaczone do pracy na zewnątrz.

• 05

  Szkoleniowe

  W instruktażu stanowiskowym, jak rozpoznać uszkodzony sprzęt, gdzie jest wyłącznik główny i jak postąpić przy porażeniu.

• 01

  Odłączyć zasilanie: wyłączyć urządzenie, wyjąć wtyczkę albo wyłączyć obwód w rozdzielnicy. Dopóki osoba porażona jest pod napięciem, nie wolno jej dotykać.

• 02

  Wezwać pomoc pod numerem alarmowym 112 i powiadomić osobę wyznaczoną do udzielania pierwszej pomocy.

• 03

  Sprawdzić oddech i w razie potrzeby rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową; jeśli w firmie jest defibrylator, użyć go.

• 04

  Skierować do lekarza także osobę, która po porażeniu czuje się dobrze: zaburzenia rytmu serca mogą pojawić się później.

• 05

  Zabezpieczyć urządzenie i nie używać go do czasu sprawdzenia przez elektryka.

Porażenie, które spowodowało uraz podczas pracy, może być wypadkiem przy pracy: wtedy zespół powypadkowy ustala jego okoliczności i przyczyny. Więcej w poradnikach o pierwszej pomocy i ochronie przeciwpożarowej oraz o wypadku przy pracy.

W karcie oceny ryzyka porażenie prądem wpisuje się przy stanowiskach, na których pracownicy obsługują urządzenia elektryczne, pracują w wilgoci albo przy instalacji. Źródło jest konkretne („zmywarka i frytownica w strefie mokrej”, „elektronarzędzia i przedłużacze na budowie”, „układ wysokiego napięcia pojazdu hybrydowego”), a obok podaje się możliwe skutki, stosowane środki, ciężkość, prawdopodobieństwo i poziom ryzyka.

Brak aktualnego protokołu pomiarów instalacji, brak ochrony różnicowoprądowej czy uszkodzony sprzęt trafiają do planu działań, z osobą odpowiedzialną i terminem; przy wysokim poziomie ryzyka działania wykonuje się przed dalszą pracą. Dokumentację przygotowaną w serwisie pracodawca sprawdza i zatwierdza; pomiary instalacji wykonuje elektryk, a protokół przechowuje się razem z dokumentami BHP firmy.

• ZagrożeniePożar w małej firmie: ocena ryzyka, gaśnice i ewakuacja
• ZagrożenieMaszyny i narzędzia: osłony, instrukcje i bezpieczna obsługa
• PoradnikPierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa w firmie: wyznaczenie osób i obowiązki
• StronaElektryk
• BranżaWarsztat samochodowy
• BranżaRestauracja i bar
• BranżaRemonty i wykończenia
• BranżaSalon fryzjerski i kosmetyczny
• BranżaFirma sprzątająca

Zobacz też: Wszystkie zagrożenia

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (dostęp: 4 listopada 2026)

Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.

Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.