Azbest w miejscu pracy: gdzie go szukać i co robić

Azbest to włóknisty minerał, przez lata dodawany do materiałów budowlanych i izolacyjnych. W Polsce od dawna nie wolno stosować go w nowych wyrobach, ale wiele starszych budynków i urządzeń nadal go zawiera:

• płyty azbestowo-cementowe na dachach i elewacjach, popularnie nazywane eternitem;
• rury azbestowo-cementowe wodociągowe, kanalizacyjne i wentylacyjne;
• izolacje cieplne rur, pieców i kotłów, sznury i uszczelki;
• stare płytki i wykładziny podłogowe, kleje i masy;
• w starych pojazdach okładziny hamulcowe, tarcze sprzęgła, uszczelki.

Wyrób w dobrym stanie, którego nikt nie narusza, uwalnia niewiele włókien. Zagrożenie powstaje przy wierceniu, cięciu, szlifowaniu i łamaniu, przy myciu dachu myjką ciśnieniową i przy uszkodzeniach. Wdychane włókna mogą po wielu latach wywołać pylicę azbestową, raka płuca i międzybłoniaka.

• Branża

  Remonty i wykończenia

  Kiedy azbest może być problemem: demontaż starych płyt, wiercenie w elewacji, cięcie rur, zrywanie starych wykładzin

• Branża

  Warsztat samochodowy

  Kiedy azbest może być problemem: stare okładziny hamulcowe i sprzęgła, uszczelki w starych silnikach, dach warsztatu

• Branża

  Magazyn i transport

  Kiedy azbest może być problemem: dach lub ściany z płyt falistych

• Branża

  Piekarnia i cukiernia

  Kiedy azbest może być problemem: izolacje starych pieców i przewodów

• Branża

  Firma sprzątająca

  Kiedy azbest może być problemem: sprzątanie po remontach w starych budynkach, mycie dachów i elewacji

• Branża

  Sklep, biuro, restauracja w starym budynku

  Kiedy azbest może być problemem: montaż półek, szyldów czy klimatyzacji w ścianach i sufitach z wyrobami azbestowymi

• Stosowanie wyrobów zawierających azbest jest w Polsce zakazane od końca lat dziewięćdziesiątych. Istniejące wyroby można użytkować, dopóki ich stan na to pozwala, i usuwa się je stopniowo.
• Właściciel lub zarządca budynku, w którym są wyroby zawierające azbest, sporządza ich inwentaryzację, ocenia ich stan i możliwość dalszego bezpiecznego użytkowania oraz przekazuje informację o nich właściwemu organowi.
• Usuwanie wyrobów azbestowych należy do wyspecjalizowanego wykonawcy, który ma przeszkolonych pracowników, odpowiedni sprzęt i plan prac, a prace przed rozpoczęciem zgłasza właściwym organom.
• Azbest jest czynnikiem rakotwórczym. Rozporządzenie w sprawie NDS i NDN określa dopuszczalne stężenie włókien azbestu w powietrzu, a przy czynnikach rakotwórczych art. 222 Kodeksu pracy nakłada m.in. obowiązek prowadzenia rejestrów prac i pracowników.
• Wykaz chorób zawodowych obejmuje choroby wywołane pyłem azbestu.
• Przy robotach remontowych i rozbiórkowych obowiązują też przepisy o BHP podczas wykonywania robót budowlanych.

Szczegółowe wymagania techniczne dotyczące usuwania azbestu są w przepisach odrębnych. Dla pracodawcy w małej firmie najważniejsze jest to, czego pracownikom nie wolno robić i kogo wezwać, gdy wyrób zostanie uszkodzony.

Większość małych firm działa w lokalach wynajętych. Za wyroby azbestowe odpowiada wtedy właściciel lub zarządca, ale za ochronę pracowników odpowiada pracodawca. W praktyce:

• 01

  Zapytać właściciela lub zarządcę o inwentaryzację wyrobów zawierających azbest i ocenę ich stanu. Brak odpowiedzi też warto odnotować.

• 02

  Oznaczyć i opisać miejsca, w których są takie wyroby, i poinformować o nich pracowników.

• 03

  Zakazać wiercenia, cięcia i szlifowania w tych miejscach bez wcześniejszego sprawdzenia, także przy drobnych pracach: montażu półki, szyldu, klimatyzatora.

• 04

  Uprzedzić firmy zewnętrzne (elektryka, montażystę, ekipę sprzątającą) o lokalizacji wyrobów; przy pracy kilku firm w jednym miejscu obowiązuje współpraca pracodawców.

• 05

  W razie uszkodzenia: przerwać pracę, wyprowadzić ludzi z pomieszczenia, nie zamiatać i nie odkurzać zwykłym odkurzaczem, zawiadomić właściciela i wezwać wyspecjalizowaną firmę.

Ekipa remontowa może trafić na azbest w cudzym budynku. Przed rozpoczęciem pracy w starszym obiekcie warto poprosić zleceniodawcę o informację o wyrobach zawierających azbest. Jeżeli w trakcie prac pojawi się podejrzany materiał (płyty faliste lub płaskie o szarej, włóknistej strukturze, stare izolacje, sznury), trzeba przerwać pracę, nie ciąć i nie kruszyć materiału, powiadomić zleceniodawcę i poczekać na wynik badania próbki. Usunięcie należy do wyspecjalizowanej firmy.

W warsztacie stare okładziny hamulcowe i sprzęgła traktuje się jak możliwe źródło włókien: nie przedmuchuje się ich sprężonym powietrzem, czyści się je na mokro, a odpady zamyka w szczelnych workach i oddaje jako odpady niebezpieczne.

Pracownicy, którzy mogą trafić na azbest, powinni wiedzieć, jak wyglądają typowe wyroby, i mieć jasną zasadę: w razie wątpliwości przerwać pracę i zapytać.

Ciężkość możliwych skutków jest bardzo poważna: to choroby nowotworowe, które ujawniają się po wielu latach. O poziomie ryzyka decyduje więc przede wszystkim prawdopodobieństwo uwolnienia włókien:

• wyrób w dobrym stanie, poza zasięgiem prac, oznaczony: prawdopodobieństwo niskie;
• wyrób uszkodzony, w miejscu, gdzie się pracuje, albo praca, która może go naruszyć: prawdopodobieństwo średnie lub wysokie.

Przy wysokim poziomie ryzyka pracy nie kontynuuje się, dopóki nie wprowadzi się środków: dokumentacja oznacza takie ryzyko jako niedopuszczalne do czasu wykonania działań.

Pomiaru stężenia włókien w powietrzu nie wykonuje się rutynowo przy nienaruszonym wyrobie; zleca się go wyspecjalizowanemu laboratorium, gdy wyrób został uszkodzony albo po pracach, które mogły uwolnić włókna. Po wyglądzie nie da się z pewnością stwierdzić, czy materiał zawiera azbest: rozstrzyga badanie próbki, a próbkę także powinien pobrać fachowiec.

Przykład

Warsztat działa w hali z dachem z płyt azbestowo-cementowych w dobrym stanie. Nikt nie wchodzi na dach, a płyty nie są uszkodzone: ciężkość bardzo poważna, prawdopodobieństwo niskie, poziom ryzyka średni, dopuszczalny przy utrzymaniu środków. Gdy planuje się montaż instalacji na dachu, prawdopodobieństwo rośnie i przed rozpoczęciem prac potrzebne są nowe ustalenia z właścicielem i wykonawcą.

Azbest wpisuje się do karty oceny ryzyka tych stanowisk, na których praca może naruszyć wyrób: źródło (np. „płyty elewacyjne zawierające azbest na zapleczu”), możliwe skutki, stosowane środki (oznakowanie, zakaz wiercenia, informacja dla firm zewnętrznych), ciężkość, prawdopodobieństwo i poziom ryzyka. Plik DOCX można edytować, więc lokalizację wyrobów i ustalenia z właścicielem da się dopisać.

Do planu działań trafiają kroki takie jak uzyskanie inwentaryzacji od właściciela, oznakowanie miejsc i przekazanie informacji firmom zewnętrznym, z osobą odpowiedzialną i terminem. Gdy w firmie występują czynniki rakotwórcze, dokumentacja zawiera ostrzeżenie, że przepisy szczegółowe przewidują dla nich odrębną ocenę i dodatkowe obowiązki.

• ZagrożenieSubstancje chemiczne w małej firmie: jak ocenić ryzyko
• PoradnikKilku pracodawców w jednym miejscu: współpraca i koordynator
• BranżaRemonty i wykończenia
• BranżaWarsztat samochodowy
• PoradnikChoroby zawodowe: czym są, kto je zgłasza i jak im zapobiegać
• BranżaMagazyn i transport
• BranżaFirma sprzątająca

Zobacz też: Wszystkie zagrożenia

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (dostęp: 4 listopada 2026)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (dostęp: 4 listopada 2026)

Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.

Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.