- Ocenę ryzyka zawodowego dokumentuje się dla każdego stanowiska pracy, także wtedy, gdy pracuje na nim jedna osoba.
- Typowe zagrożenia na tym stanowisku: zakażenia od pacjentów; substancje w recepturze; pożar substancji łatwopalnych.
- Pracodawca informuje pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy).
- Poniższy opis jest punktem wyjścia: ocenę przeprowadza się dla konkretnego stanowiska w danej firmie i dla osób, które na nim pracują.
Zadania na stanowisku
- Realizacja recept, wydawanie leków i udzielanie porad pacjentom.
- Sporządzanie leków recepturowych.
- Przyjmowanie dostaw i kontrola leków, także przechowywanych w lodówce.
- Praca przy komputerze w systemie aptecznym.
- Nadzór nad zespołem i dokumentacją apteki.
- Dyżury wieczorne i nocne, jeśli apteka je pełni.
Maszyny, narzędzia i substancje
- Stanowisko ekspedycyjne z komputerem, czytnikiem i drukarką
- Izba recepturowa: wagi, moździerze, unguator, mieszadła
- Substancje recepturowe, etanol, środki dezynfekujące
- Lodówki na leki, szuflady i regały, drabinka
- Okienko podawcze do obsługi w nocy
Typowe zagrożenia
- 01
Zakażenia od pacjentów
Źródło zagrożenia: Bliski kontakt z osobami chorymi przy okienku, zwłaszcza w sezonie infekcji; przyjmowanie zwrotów i odpadów.
Możliwe skutki: Infekcje dróg oddechowych i inne choroby zakaźne.
Przykładowe środki:
- Osłona przy stanowisku ekspedycyjnym i dobra wentylacja izby ekspedycyjnej.
- Środki do dezynfekcji rąk przy każdym stanowisku.
- Szczepienia zalecone przez lekarza medycyny pracy.
- 02
Substancje w recepturze
Źródło zagrożenia: Odważanie i rozcieranie substancji w proszku, praca z etanolem i substancjami drażniącymi lub uczulającymi.
Możliwe skutki: Podrażnienie skóry, oczu i dróg oddechowych, uczulenia, przy niektórych substancjach skutki ogólnoustrojowe.
Przykładowe środki:
- Karty charakterystyki dostępne w izbie recepturowej.
- Odważanie substancji pylących w sposób ograniczający pylenie, pod wyciągiem, jeśli apteka go ma.
- Rękawice, fartuch i okulary ochronne przy sporządzaniu leków.
- 03
Pożar substancji łatwopalnych
Źródło zagrożenia: Etanol i inne łatwopalne substancje w recepturze i magazynie.
Możliwe skutki: Pożar, oparzenia.
Przykładowe środki:
- Przechowywanie substancji łatwopalnych w ograniczonej ilości, w przeznaczonej do tego szafie.
- Gaśnica w pobliżu receptury i zakaz używania otwartego ognia.
- 04
Długotrwała praca na stojąco
Źródło zagrożenia: Wielogodzinna obsługa pacjentów przy okienku.
Możliwe skutki: Bóle nóg i kręgosłupa, obrzęki, żylaki.
Przykładowe środki:
- Maty odciążające i wysokie krzesło przy stanowisku.
- Przerwy i przeplatanie ekspedycji pracą przy komputerze.
- 05
Agresja pacjentów i napad
Źródło zagrożenia: Odmowa wydania leku, kolejki, pacjenci pod wpływem alkoholu lub środków odurzających; leki o wysokiej wartości i gotówka; dyżury nocne.
Możliwe skutki: Silny stres, urazy, lęk przed pracą na dyżurze.
Przykładowe środki:
- Okienko podawcze w nocy i monitoring.
- Przycisk alarmowy lub umowa z firmą ochrony.
- Instrukcja postępowania przy agresji i napadzie, omówiona z zespołem.
- 06
Stres i odpowiedzialność
Źródło zagrożenia: Odpowiedzialność za wydane leki, praca pod presją kolejki, dyżury.
Możliwe skutki: Zmęczenie, zaburzenia snu, ryzyko pomyłek.
Przykładowe środki:
- Grafik z odpoczynkiem po dyżurze.
- Spokojne miejsce do sporządzania leków recepturowych.
- 07
Dostawy i praca na drabince
Źródło zagrożenia: Kuwety i kartony z hurtowni, sięganie do wysokich regałów i szuflad.
Możliwe skutki: Bóle pleców, upadki z drabinki.
Przykładowe środki:
- Stabilna drabinka z poręczą.
- Cięższe opakowania na niższych półkach.
Środki ochrony indywidualnej
- Rękawice ochronne przy recepturze
- Fartuch
- Okulary ochronne przy substancjach pylących i drażniących
- Półmaska przeciwpyłowa przy odważaniu substancji pylących
Badania, szkolenia i organizacja pracy
- W skierowaniu na badania lekarskie pracodawca wskazuje kontakt z czynnikami biologicznymi, substancje w recepturze, pracę na stojąco i ewentualną pracę w nocy.
- Instruktaż stanowiskowy obejmuje pracę w izbie recepturowej, postępowanie z substancjami i obsługę pacjentów w nocy.
- Karty charakterystyki substancji i mieszanin są dostępne dla pracowników przy stanowiskach pracy.
- Pracodawca wyznacza osoby do udzielania pierwszej pomocy i do działań przeciwpożarowych; warto ustalić, kto pełni tę rolę na dyżurze.
Na co zwrócić uwagę
- Kobiety w ciąży nie pracują w porze nocnej; praca z niektórymi substancjami i kontakt z chorymi wymagają sprawdzenia w wykazie prac wzbronionych kobietom w ciąży.
- Jeśli w recepturze występują substancje o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, pracodawca ma dodatkowe obowiązki, m.in. prowadzi rejestr takich prac i zatrudnionych przy nich pracowników.
Karta oceny ryzyka dla tego stanowiska
Dokumentacja przygotowana w formularzu zawiera osobną kartę oceny ryzyka dla każdego stanowiska: opis stanowiska, zagrożenia z ich źródłami i możliwymi skutkami, stosowane środki, wstępny poziom ryzyka oraz działania do wykonania. Typowe stanowiska branży są w formularzu już zaproponowane: można zmienić ich nazwy albo dodać własne stanowisko na wzór podobnego z listy, a potem sprawdzić każdą odpowiedź.
Ocena ryzyka dla branży: Apteka.
Warto przeczytać
Pytania i odpowiedzi
Czy w aptece trzeba oceniać narażenie na czynniki biologiczne?
Tak, jeśli farmaceuta obsługuje pacjentów. Kontakt z osobami chorymi opisuje się w ocenie razem ze środkami: osłonami, higieną rąk i szczepieniami.
Czy izba recepturowa wymaga pomiarów?
To zależy od stosowanych substancji i czasu kontaktu z nimi. Jeśli w recepturze są substancje z ustalonymi wartościami NDS, czynnik oznacza się jako „do pomiaru”, dopóki pracodawca nie ustali, czy pomiar jest potrzebny.
Czy farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą mieć wspólną kartę?
Jeśli wykonują te same zadania, tak. W wielu aptekach różnią się jednak zakresem pracy, np. przy recepturze czy dostawach, i wtedy lepiej opisać dwa stanowiska.
Czy dyżury nocne opisuje się w ocenie ryzyka?
Tak. Praca w nocy wpływa na zmęczenie i bezpieczeństwo: okienko podawcze, sposób wezwania pomocy i odpoczynek po dyżurze to środki, które warto wpisać do karty.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (dostęp: 4 listopada 2026)
- Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.