- Ocenę ryzyka zawodowego dokumentuje się dla każdego stanowiska pracy, także wtedy, gdy pracuje na nim jedna osoba.
- Typowe zagrożenia na tym stanowisku: powtarzalne ruchy rąk; wymuszona pozycja siedząca lub stojąca; napad i agresja.
- Pracodawca informuje pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy).
- Poniższy opis jest punktem wyjścia: ocenę przeprowadza się dla konkretnego stanowiska w danej firmie i dla osób, które na nim pracują.
Zadania na stanowisku
- Skanowanie i przesuwanie towaru, ważenie produktów sprzedawanych na wagę.
- Przyjmowanie płatności gotówką i kartą, wydawanie reszty.
- Rozliczanie kasy i odprowadzanie gotówki do sejfu.
- Obsługa reklamacji i zwrotów, pomoc przy kasach samoobsługowych.
- Uzupełnianie towaru przy kasie i porządkowanie stanowiska.
Maszyny, narzędzia i substancje
- Stanowisko kasowe z taśmą lub ladą, krzesło
- Skaner kodów, waga, szuflada na pieniądze
- Kasa fiskalna z wyświetlaczem, terminal płatniczy
- Sejf, przycisk alarmowy, monitoring
Typowe zagrożenia
- 01
Powtarzalne ruchy rąk
Źródło zagrożenia: Przesuwanie i skanowanie dużej liczby produktów, obracanie tułowia przy ladzie, sięganie po ciężkie zgrzewki.
Możliwe skutki: Bóle nadgarstków, barków i karku, zespół cieśni nadgarstka, zapalenie ścięgien.
Przykładowe środki:
- Taśma i skaner w zasięgu rąk, ustawione tak, by nie trzeba było skręcać tułowia.
- Ciężkie towary skanowane w wózku skanerem ręcznym.
- Zmiana zadań między kasą a salą, krótkie przerwy.
- 02
Wymuszona pozycja siedząca lub stojąca
Źródło zagrożenia: Wiele godzin w jednej pozycji, krzesło bez regulacji, za mało miejsca na nogi.
Możliwe skutki: Bóle kręgosłupa i nóg, zaburzenia krążenia.
Przykładowe środki:
- Krzesło z regulacją wysokości i oparciem, podnóżek.
- Możliwość zmiany pozycji z siedzącej na stojącą.
- 03
Napad i agresja
Źródło zagrożenia: Gotówka w kasie, spory o ceny i zwroty, klienci pod wpływem alkoholu.
Możliwe skutki: Stres, obelgi, uraz przy napaści, długotrwałe skutki psychiczne.
Przykładowe środki:
- Niewiele gotówki w szufladzie, regularne odprowadzanie jej do sejfu.
- Przycisk alarmowy i monitoring; zasada na wypadek napadu: nie stawiać oporu.
- Wsparcie przełożonego po zdarzeniu.
- 04
Przeciągi i zimno
Źródło zagrożenia: Kasy przy drzwiach wejściowych, otwarte regały chłodnicze w pobliżu.
Możliwe skutki: Przeziębienia, bóle mięśni, złe samopoczucie.
Przykładowe środki:
- Kurtyna powietrzna lub wiatrołap, osłona stanowiska od strony drzwi.
- Dogrzewanie stanowiska, odzież dostosowana do warunków.
- 05
Obciążenie wzroku
Źródło zagrożenia: Odblaski na wyświetlaczu kasy, zbyt słabe lub zbyt jaskrawe oświetlenie.
Możliwe skutki: Zmęczenie oczu, bóle głowy.
Przykładowe środki:
- Wyświetlacz ustawiony bez odblasków, oświetlenie dostosowane do pracy.
- Krótkie przerwy dla wzroku.
- 06
Stres i monotonia
Źródło zagrożenia: Kolejki, presja szybkości, rozliczanie różnic w kasie, powtarzalna praca.
Możliwe skutki: Zmęczenie, rozdrażnienie, wypalenie.
Przykładowe środki:
- Obsada kas dopasowana do godzin największego ruchu, przerwy.
- Jasne zasady rozliczania kasy i postępowania przy różnicach.
Badania, szkolenia i organizacja pracy
- Badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne (art. 229 KP); w skierowaniu opisuje się pracę w wymuszonej pozycji, powtarzalne ruchy i pracę zmianową.
- Szkolenie wstępne z instruktażem stanowiskowym: ustawienie krzesła i stanowiska, sposób przesuwania towaru, zasady postępowania przy napadzie.
- Po napadzie lub groźnym zdarzeniu pracownik otrzymuje wsparcie, a zdarzenie analizuje się i w razie potrzeby aktualizuje ocenę ryzyka.
- Pracodawca wyznacza osoby do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań przeciwpożarowych i ewakuacji pracowników (art. 209¹ KP).
Na co zwrócić uwagę
- Dla pracownicy w ciąży trzeba ograniczyć długie siedzenie lub stanie w jednej pozycji; nie wolno jej też zatrudniać w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych.
- Młodocianych nie wolno zatrudniać w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych; grafik zmian układa się z uwzględnieniem tego zakazu.
Karta oceny ryzyka dla tego stanowiska
Dokumentacja przygotowana w formularzu zawiera osobną kartę oceny ryzyka dla każdego stanowiska: opis stanowiska, zagrożenia z ich źródłami i możliwymi skutkami, stosowane środki, wstępny poziom ryzyka oraz działania do wykonania. Typowe stanowiska branży są w formularzu już zaproponowane: można zmienić ich nazwy albo dodać własne stanowisko na wzór podobnego z listy, a potem sprawdzić każdą odpowiedź.
Ocena ryzyka dla branży: Sklep, Sklep spożywczy.
Warto przeczytać
Pytania i odpowiedzi
Czy kasy samoobsługowe zmieniają ocenę ryzyka kasjera?
Zmieniają rodzaj pracy: mniej skanowania, więcej chodzenia między kasami, pomocy klientom i interwencji przy błędach. Jeśli kasjer pracuje i przy zwykłej kasie, i przy kasach samoobsługowych, karta powinna opisać oba warianty.
Jak opisać w ocenie zagrożenie napadem?
Jako zagrożenie z własnym źródłem (gotówka, praca wieczorem, praca w pojedynkę), skutkami (uraz, stres) i środkami: mniej gotówki w kasie, przycisk alarmowy, monitoring, zasady postępowania i wsparcie po zdarzeniu.
Czy kasjer ma prawo do przerw?
Tak. Kodeks pracy przewiduje przerwę wliczaną do czasu pracy, gdy dobowy wymiar czasu pracy jest odpowiednio długi. Przy monotonnej pracy przy kasie warto planować także krótkie przerwy lub zmianę zadań i zapisać to w ocenie ryzyka.
Czy kasjer potrzebuje środków ochrony indywidualnej?
Zwykle nie: zagrożenia na tym stanowisku ogranicza się organizacją pracy i ergonomią stanowiska. Jeśli kasjer rozpakowuje dostawy lub pracuje przy chłodniach, mogą być potrzebne rękawice lub odzież chroniąca przed zimnem.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.