- Ocenę ryzyka zawodowego dokumentuje się dla każdego stanowiska pracy, także wtedy, gdy pracuje na nim jedna osoba.
- Typowe zagrożenia na tym stanowisku: skaleczenia przy krajalnicy i nożach; dźwiganie; zimno w chłodni i przy ladach.
- Pracodawca informuje pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 Kodeksu pracy).
- Poniższy opis jest punktem wyjścia: ocenę przeprowadza się dla konkretnego stanowiska w danej firmie i dla osób, które na nim pracują.
Zadania na stanowisku
- Przyjmowanie dostaw: skrzynki, zgrzewki napojów, pieczywo, nabiał.
- Wykładanie towaru na półki, do lad i szaf chłodniczych.
- Krojenie wędlin i serów na krajalnicy, ważenie i pakowanie.
- Obsługa kasy i terminala płatniczego.
- Sprawdzanie terminów przydatności do spożycia, wycofywanie przeterminowanych produktów.
- Mycie krajalnicy, lad i podłóg.
Maszyny, narzędzia i substancje
- Krajalnica, noże, waga
- Lady i szafy chłodnicze, chłodnia, zamrażarki
- Wózek paletowy ręczny, wózki na skrzynki
- Kasa fiskalna, terminal płatniczy
- Środki myjące i dezynfekujące
Typowe zagrożenia
- 01
Skaleczenia przy krajalnicy i nożach
Źródło zagrożenia: Krojenie wędlin i serów, dokrajanie końcówek, czyszczenie tarczy.
Możliwe skutki: Rany cięte palców i dłoni, czasem ciężkie.
Przykładowe środki:
- Krajalnica z osłoną i popychaczem; końcówek nie dokraja się, trzymając je palcami.
- Czyszczenie po wyłączeniu i odłączeniu od zasilania, w rękawicy odpornej na przecięcie.
- 02
Dźwiganie
Źródło zagrożenia: Zgrzewki napojów, skrzynki z warzywami, worki z ziemniakami, rozładunek dostaw.
Możliwe skutki: Urazy i bóle kręgosłupa, przeciążenia barków.
Przykładowe środki:
- Wózki do przewozu towaru, dostawy wyładowywane jak najbliżej miejsca składowania.
- Ciężki towar na dolnych półkach, przenoszenie we dwie osoby.
- 03
Zimno w chłodni i przy ladach
Źródło zagrożenia: Wchodzenie do chłodni i mroźni, wykładanie towaru do szaf chłodniczych.
Możliwe skutki: Wychłodzenie, przeziębienia, bóle stawów.
Przykładowe środki:
- Ocieplana kamizelka lub bluza, rękawice do pracy w chłodzie.
- Krótkie pobyty w chłodni, drzwi otwierane od środka.
- 04
Poślizgnięcia
Źródło zagrożenia: Mokra podłoga po myciu, woda z rozmrażanych produktów, rozbite opakowania, błoto przy wejściu.
Możliwe skutki: Upadki, stłuczenia, złamania.
Przykładowe środki:
- Rozlane płyny sprzątane od razu, oznakowanie mokrej podłogi.
- Obuwie z podeszwą antypoślizgową.
- 05
Środki chemiczne
Źródło zagrożenia: Mycie i dezynfekcja krajalnicy, lad i podłóg.
Możliwe skutki: Podrażnienia skóry i oczu, alergie.
Przykładowe środki:
- Rękawice nitrylowe, preparaty w oryginalnych opakowaniach.
- Karty charakterystyki dostępne w sklepie.
- 06
Napad i agresja
Źródło zagrożenia: Gotówka w kasie, sprzedaż alkoholu i wyrobów tytoniowych, długie godziny otwarcia.
Możliwe skutki: Stres, uraz przy napaści.
Przykładowe środki:
- Niewiele gotówki w kasie, przycisk alarmowy, monitoring.
- Zasady odmowy sprzedaży i postępowania przy agresji, znane wszystkim pracownikom.
- 07
Długie stanie i praca przy kasie
Źródło zagrożenia: Obsługa klientów przy ladzie i kasie przez całą zmianę.
Możliwe skutki: Bóle nóg i kręgosłupa, przeciążenia nadgarstków.
Przykładowe środki:
- Krzesło przy kasie, mata przy ladzie.
- Zmiana zadań w ciągu zmiany.
Środki ochrony indywidualnej
- Rękawica odporna na przecięcie do czyszczenia krajalnicy
- Rękawice nitrylowe do mycia i dezynfekcji
- Odzież i rękawice chroniące przed zimnem do pracy w chłodni
- Obuwie zawodowe z podeszwą antypoślizgową
Badania, szkolenia i organizacja pracy
- Badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne (art. 229 KP); w skierowaniu opisuje się dźwiganie, pracę w chłodni i obsługę krajalnicy.
- Osoby, które mają kontakt z żywnością nieopakowaną, np. przy krojeniu wędlin, potrzebują też orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych.
- Szkolenie wstępne z instruktażem stanowiskowym przy krajalnicy i wózku oraz z zasadami podnoszenia ciężarów.
- Pracodawca wyznacza osoby do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań przeciwpożarowych i ewakuacji pracowników (art. 209¹ KP).
Na co zwrócić uwagę
- Młodocianych dotyczy wykaz prac wzbronionych; przed powierzeniem im obsługi krajalnicy i dźwigania trzeba go sprawdzić.
- Dla pracownicy w ciąży dźwiganie zgrzewek i praca w zimnie mogą być wzbronione; nie wolno jej też zatrudniać w porze nocnej ani w godzinach nadliczbowych.
Karta oceny ryzyka dla tego stanowiska
Dokumentacja przygotowana w formularzu zawiera osobną kartę oceny ryzyka dla każdego stanowiska: opis stanowiska, zagrożenia z ich źródłami i możliwymi skutkami, stosowane środki, wstępny poziom ryzyka oraz działania do wykonania. Typowe stanowiska branży są w formularzu już zaproponowane: można zmienić ich nazwy albo dodać własne stanowisko na wzór podobnego z listy, a potem sprawdzić każdą odpowiedź.
Ocena ryzyka dla branży: Sklep spożywczy.
Warto przeczytać
Pytania i odpowiedzi
Czy sprzedawca w sklepie spożywczym potrzebuje orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych?
Jeżeli ma kontakt z żywnością nieopakowaną, np. kroi wędliny i sery albo sprzedaje pieczywo na sztuki, zwykle tak. To orzeczenie jest odrębne od badań medycyny pracy, choć często wydaje się je podczas jednej wizyty.
Jak opisać w ocenie pracę przy krajalnicy?
Wpisuje się zagrożenie skaleczeniem: źródło (tarcza, czyszczenie, dokrajanie końcówek), możliwe skutki i środki: osłona i popychacz, instrukcja obsługi przy maszynie, czyszczenie po odłączeniu zasilania, rękawica odporna na przecięcie i instruktaż stanowiskowy.
Sprzedawca obsługuje też kasę. Czy potrzebna jest osobna karta kasjera?
W małym sklepie nie: wystarczy, że karta sprzedawcy obejmuje pracę przy kasie. Osobna karta ma sens, gdy w sklepie są osoby, które pracują wyłącznie przy kasie.
Czy trzeba uwzględnić pracę przy szafach chłodniczych?
Tak, jeśli sprzedawca długo wykłada towar do szaf chłodniczych lub wchodzi do chłodni. Zimno i przeciągi ocenia się jako zagrożenie związane z mikroklimatem; środki to odzież ocieplana, krótsze pobyty i przerwy w cieple.
Przepisy i źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (dostęp: 4 listopada 2026)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (dostęp: 4 listopada 2026)
Przy każdym źródle podano datę odczytu. Przepisy się zmieniają: zawsze warto sprawdzić tekst aktualnie obowiązujący.
Ta strona ma charakter informacyjny: nie jest oceną ryzyka przeprowadzoną w konkretnej firmie ani indywidualną poradą specjalisty ds. BHP lub lekarza medycyny pracy.